Жылжымайтын мүлікке қатысты мәміле жасағанда немесе ауыртпалықты тіркегенде уақыт факторы шешуші рөл атқарады. Бір баспанаға немесе жер теліміне бірнеше тараптың талабы қатар түскен жағдайда, кімнің құқығы бірінші болып танылатынын тіркеуші органның арнайы есепке алу жүйесі айқындайды.
Мемлекеттік тіркеуге келіп түсетін құжаттарды есепке алу кітабы — жылжымайтын мүлік нарығындағы заңды мүдделерді қорғайтын және өтініштердің ретін бекітетін негізгі құралдардың бірі.
Есепке алу кітабы не үшін қажет?
«Жылжымайтын мүлікке құқықтарды мемлекеттік тіркеу туралы» заңның 13-бабына сәйкес, бұл кітапты тіркеуші органдар жүргізеді. Оның басты мақсаты — түскен өтініштерді жай ғана тіркеп қою емес, олардың арасындағы ресми басымдықты (приоритетті) белгілеу.
Кітапта тіркеуге жататын мынадай өзгерістер есепке алынады:
- жылжымайтын мүлікке құқықтардың туындауы (мысалы, сатып алу-сату немесе сыйға тарту кезінде);
- құқықтардың өзгеруі немесе тоқтатылуы;
- мүлікке құқықтардың ауыртпалықтарының пайда болуы, өзгеруі және тоқтатылуы (мысалы, кепіл немесе шектеулер);
- өзге де тіркеу объектілері бойынша келіп түскен құжаттар.
Басымдық қалай анықталады: күн, сағат және минут
Тәжірибеде бір мүлікке қатысты бірнеше өтініш бір күнде түсуі мүмкін. Мұндай сәтте заң бойынша кімнің құқығы бұрын қаралмақ? Заң бұл мәселені нақты реттейді: есепке алу кітабына енгізілген өтініштердің басымдығы құжаттардың түскен күнімен ғана емес, нақты сағаты мен минуты бойынша белгіленеді.
Бұл ереже құқықтық даулардың алдын алады. Тіркеуге құжатты бірнеше минутқа болса да ертерек өткізген тұлғаның өтініші кейін тапсырылған өтініштерден заңды басымдыққа ие болады. Сондықтан құжат қабылданған уақыттың дәл көрсетілуі өтініш беруші үшін аса маңызды дәлел саналады.
Кітапты жүргізу және рәсімдеу тәртібі
Есепке алу кітабының нақты нысанын, оның ішкі мазмұнын және жүргізілу тәртібін тіркеуші орган өз бетінше таңдамайды. Заң талабы бойынша бұл ережелерді осы салаға жауапты уәкілетті орган айқындайды. Бұл талап бүкіл ел көлемінде құжаттарды есепке алудың бірыңғай әрі міндетті стандартын қамтамасыз етеді.
Жылжымайтын мүлікке байланысты мәміле жасасқан азаматтар мен заңды тұлғалар үшін өтініштің дәл уақытымен тіркелуі — келешекте туындауы мүмкін даулардан қорғайтын басты құқықтық кепіл.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі