Қазақстанда қолма-қол шетел валютасын айырбастау нарығы қатаң мемлекеттік реттеуге бағынады. Бұл салада дербес жұмыс істейтін айырбастау пункттеріне де, коммерциялық банктердің бөлімшелеріне де ортақ қаржылық тәртіп пен бірыңғай талаптар бекітілген.
Банктер мен жеке айырбастау ұйымдарының айырмашылығы
Ел аумағында валюта айырбастаумен уәкілетті банктер және арнайы уәкілетті ұйымдар ғана айналыса алады. Алайда олардың жұмысын бастау тәртібі екі түрлі реттеледі:
- Уәкілетті банктер: қаржы нарығын реттеу жөніндегі уәкілетті орган берген тиісті лицензиясы немесе заң негізінде жұмыс істейді. Банк жаңа айырбастау пункті ашылған немесе жабылған кезде Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкіне хабарлама береді. Мұндай хабарлама операциялар басталған күннен кешіктірілмей жолдануға тиіс, ал Ұлттық Банк оны алғанын үш жұмыс күні ішінде растайды.
- Уәкілетті ұйымдар: Ұлттық Банк беретін арнайы лицензия және әрбір нақты айырбастау пунктіне ресімделетін лицензия қосымшасы негізінде ғана әрекет етеді. Сонымен қатар, мұндай ұйымдарға басқа заңды тұлғалардың жарғылық капиталына қатысуға тікелей тыйым салынған.
Құрылтайшылар мен ғимаратқа қойылатын біліктілік талаптары
Жеке валюта айырбастау ұйымын ашу үшін кәсіпкерлер қатаң біліктілік сүзгісінен өтеді. Заң құрылтайшылардың мінсіз іскерлік беделін талап етеді және жарғылық капиталға салынған қаражаттың нақты қайдан шыққанын толық ашып көрсетуді міндеттейді.
Ұйымның өзіне қойылатын талаптар да жан-жақты қарастырылған:
- ұйымдық-құқықтық нысаны мен жарғылық капитал мөлшерінің заңға сай қалыптасуы;
- айырбастау пунктінің қауіпсіз әрі талапқа сай үй-жайының болуы;
- пункттің тиісті құрал-жабдықтармен және білікті қызметкерлермен қамтамасыз етілуі;
- өтініш беру кезінде уәкілетті банкте шетел валютасындағы банктік шоттың ашылғанын растайтын ресми анықтаманың болуы.
Лицензия беру және құжаттарды қарау мерзімдері
Уәкілетті ұйымдар лицензия мен оған қосымшаны алу үшін тиісті құжаттар топтамасын Ұлттық Банкке өткізеді. Негізгі лицензияны және қосымшаны беру немесе беруден бас тарту мәселесі құжаттар толық тапсырылған күннен бастап 20 жұмыс күні ішінде шешіледі.
Егер ұйым қолданыстағы лицензиясына жаңа пункт бойынша қосымша алғысы келсе немесе құжаттарды қайта ресімдеу қажет болса, қарау мерзімі 10 жұмыс күнін құрайды. Құжаттар топтамасы толық болмаса немесе ұсынылған мәліметтер белгіленген заң талаптарына сәйкес келмесе, өтініш берушіге уәжді бас тарту жауабы беріледі.
Қосымша мүмкіндіктер мен есептілік тәртібі
Заңнама уәкілетті ұйымдардың қызмет аясын тек валютамен шектемейді. Оларға өз айырбастау пункттері арқылы Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі шығарған, өлшеуіш құйма түріндегі тазартылған (аффинирленген) алтынды сату және сатып алу құқығы берілген.
Барлық айырбастау пункттерінің күнделікті жұмыс режимі, есеп беру нысандары мен мерзімдері қолма-қол шетел валютасымен айырбастау операцияларын жүзеге асырудың арнайы қағидаларымен реттеледі. Бұл талаптардың бұлжытпай орындалуы қаржылық операциялардың ашықтығы мен тұтынушылар құқығының қорғалуын қамтамасыз етеді.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі