Автокөлікті басқару тек жүргізу дағдысын ғана емес, заңмен жүктелген жауапкершілікті қатаң сақтауды талап етеді. Көлік иелерінің жауапкершілігін міндетті сақтандыру шарты жол-көлік оқиғасы орын алған жағдайда зардап шеккендердің құқығын қорғауға және келтірілген зиянды өтеуге бағытталған. Алайда бұл сақтандыру қорғанысы кімдерге қолданылады және қандай жағдайларда күшіне енеді деген сұрақтардың нақты заңдық шектері бар.
Сақтандыру қорғауы кімдерге таралады және кімдерге қолданылмайды?
Заң талабы бойынша көлік иелерінің азаматтық-құқықтық жауапкершілігін міндетті сақтандыру шарты зардап шегуші (жәбірленуші) деп танылған барлық тұлғаға қатысты қолданылады. Бұл қағида тіпті жол апатында кінәлі деп танылған жүргізушінің көлігінде отырған адамдарға да таралады. Дегенмен, заңнамада аталған сақтандыру шартының күші жүрмейтін нақты санаттар белгіленген.
Сақтандыру шарты бойынша өтемақы алушылар қатарына мына тұлғалар кірмейді:
- көлікті сақтанушымен қызметтік немесе еңбек міндеттерін орындау барысында, оның ішінде еңбек шарты немесе өзге де шарт негізінде, болмаса сақтанушының тікелей қатысуымен және оның ерік білдіруімен жазбаша мәміле жасамай тізгіндеген адам;
- егер көлік иесі тасымалдаушы болып табылса және оған тасымалдаушының жолаушылар алдындағы міндетті сақтандыру талаптары қолданылса, осындай көліктегі жолаушылар;
- жұмыс берушіге қызметкерді еңбек міндеттерін атқару кезінде жазатайым оқиғалардан міндетті сақтандыру міндеті жүктелген жағдайдағы сақтанушының өз қызметкерлері.
Шартты жасасу мерзімдері мен күшіне ену тәртібі
Міндетті сақтандыру шарты онда көрсетілген күннен бастап күшіне енеді және екі тарап үшін де орындалуы міндетті құжатқа айналады. Жалпы ереже бойынша бұл шарт күшіне енген сәттен бастап 12 ай мерзімге рәсімделеді.
Көлік иесі сақтандыру шартын мына мерзімдер мен жағдайларда жасасуға тиіс:
- көлік құралына иелік ету құқығы туындаған кезде, бірақ жол жүрісі қауіпсіздігін қамтамасыз ету жөніндегі уәкілетті органның аумақтық бөлімшелерінде мемлекеттік тіркелген (немесе қайта тіркелген) сәттен бастап 10 жұмыс күнінен кешіктірмей;
- халықаралық қозғалыстағы көлік құралдары Қазақстан аумағы арқылы өткенде, Мемлекеттік шекараны кесіп өту сәтінде.
Қандай жағдайларда шарт бір жылға жетпейтін мерзімге жасалады?
Стандартты бір жылдық кезеңнен бөлек, заң белгілі бір жағдайларда қысқа мерзімді сақтандыру келісімшартын жасасуға мүмкіндік береді. Ондай жағдайларға мыналар жатады:
- көлік құралы тек маусымдық сипатта пайдаланылғанда — кемінде 6 ай мерзімге;
- Қазақстан аумағына уақытша кірген көліктер үшін — уақытша кірген бүкіл кезеңге, бірақ кемінде күнтізбелік 5 күнге;
- көлікті мемлекеттік тіркеуге қойғанға дейінгі кезеңде (заңда көзделген тиісті жағдайларда) — кемінде күнтізбелік 5 күнге.
Қолданылу аумағы
Көлік иелерінің міндетті сақтандыру шарты тек Қазақстан Республикасының аумағында ғана әрекет етеді. Егер Қазақстан Республикасы бекіткен халықаралық шарттарда басқа талаптар қарастырылмаған болса, бұл шарттың қорғанысы ел шекарасынан тыс жерге таралмайды. Сондықтан көлік иесі шетелге шығарда немесе транзиттік сапар кезінде бұл аумақтық шектеуді ескеруі қажет.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі