Адвокаттар алқасының қызметі немесе оның басқару органдары қабылдаған шешімдер кез келген адамның заңды құқығы мен мүддесіне тікелей әсер етуі мүмкін. Егер аталған ұйымның белгілі бір қадамы, әрекетсіздігі немесе ресми қаулысы құқық бұзушылыққа әкеп соқтырса, азаматтар мен заңды тұлғалар мұндай шешімдерді заң жүзінде даулауға толық құқылы.
Шағым жасау құқығы кімге берілген?
Заңнама талаптарына сәйкес, бұл құқық кез келген адамға тиесілі. Мұнда шағымданушы ретінде тек алқа құрамындағы адвокаттар ғана емес, сонымен бірге олардың көмегіне жүгінген клиенттер немесе әрекеттің салдарынан мүддесі шектелген өзге де тұлғалар әрекет ете алады.
Дау айтудың басты шарты — нақты адамның құқықтары мен заңды мүдделерінің бұзылу фактісі. Басқару органдарының әрекеті немесе шешімі адамның бостандықтары мен заңды мүмкіндіктеріне нұқсан келтіргенде ғана оны қайта қарау процесі басталады.
Даулау нысаны: әрекет, әрекетсіздік және шешімдер
Заң нормасы шағым жасауға негіз болатын үш түрлі жағдайды айқындайды:
- Алқаның нақты әрекеттері: адамның құқықтарын шектейтін, міндеттерді негізсіз жүктейтін немесе қызметке кедергі келтіретін практикалық қадамдар;
- Әрекетсіздік: алқа немесе оның органдары заң бойынша орындауға тиіс болған, бірақ уақытында немесе мүлдем жүзеге асырмаған міндеттері;
- Басқару органдарының шешімдері: алқаның тиісті құрылымдары қабылдаған ресми актілер, қаулылар мен хаттамалық ұйғарымдар.
Дауды қайда және қалай шешуге болады?
Өз құқығы бұзылған тұлға үшін заң екі түрлі арнаны белгілеген. Дауды шешу үшін келесі екі инстанцияның бірін таңдау мүмкіндігі бар:
- Республикалық адвокаттар алқасы: өңірлік алқаның шешімін немесе басшылық құрамның әрекеттерін жоғары тұрған кәсіби ұйым деңгейінде қарау;
- Сот органдары: мәселені әділ әрі бейтарап сот өндірісі арқылы қарап, бұзылған құқықты сот шешімімен қалпына келтіру.
Заң бұл екі сатыны бір-біріне міндетті кезең ретінде байламайды: азамат мәселені алқаның ішкі сатысында қарауды жөн көрсе Республикалық адвокаттар алқасына, ал тәуелсіз бағалауды қаласа, бірден сотқа жүгіне алады.
Практикалық қадамдар
Дау ашу кезінде алқаның немесе оның басқару органдарының қандай шешімі немесе әрекетсіздігі құқықты нақты қалай бұзғанын дәлелдейтін құжаттарды жинақтау маңызды. Өтініш немесе талап қою мәтінінде алқа шешімінің заңға қайшы келетін тұстары мен оның тудырған салдарын анық көрсету қажет.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі