Көппәтерлі тұрғын үйде пәтерлердің, тұрғын емес үй-жайлардың, орынтұрақтар мен қоймалардың екі немесе одан көп меншік иесі пайда болған кезде жылжымайтын мүлікке меншік құқығы кондоминиум нысанында туындайды. Мұндай ғимаратта жеке үй-жайлар әр азаматтың дара меншігінде болса, ортақ пайдаланылатын орындар мен бөлінбейтін біртұтас жер учаскесі барлық меншік иесіне ортақ үлестік меншік құқығымен тиесілі болады. Кондоминиум объектісі заң талабына сай міндетті түрде мемлекеттік тіркеуден өтуге жатады.
Жаңа тұрғын үйде кондоминиум қалай ресімделеді?
Көппәтерлі үйді салған құрылыс салушы (тапсырыс беруші) пәтерлер мен өзге үй-жайларды бөлек меншікке сата бастағанға дейін тұрғын үйді мемлекеттік тіркеуден өткізуге міндетті. Мемлекеттік тіркеуі жоқ пәтерлерді, тұрғын емес орындарды немесе орынтұрақтарды жеке меншікке сатуға заңмен тыйым салынады.
Пайдалануға берілген жаңа үйдегі кондоминиум объектісін тіркеу мынадай нақты талаптармен орындалады:
- Құрылыс салушы бірінші сатып алушы өз меншік құқығын тіркеген күннен бастап күнтізбелік отыз күннен кешіктірмей тіркеуші органға өтініш береді;
- Жобалау-сметалық құжаттамада көзделген барлық ортақ мүлік, соның ішінде арнайы бөлінген немесе жапсарлас салынған паркинг кондоминиум құрамына енгізіледі;
- Құрылыс салушы тұрғын үй тіркелгеннен кейін алты ай ішінде сыртқы инженерлік желілер мен құрылысжайларды коммуналдық меншікке өтеусіз береді;
- Үй орналасқан жер учаскесін ортақ мүлік құрамына енгізу құрылыс салушының қаражаты есебінен жүргізіледі және осы сәттен бастап оның жерге бұрынғы пайдалану құқығы тоқтатылады.
Сонымен қатар, тұрғындар басқару нысанын немесе басқару субъектісін таңдағаннан кейін күнтізбелік отыз күн ішінде құрылыс салушы техникалық құжаттарды, сараптама қорытындыларын, пайдалануға қабылдау актісі мен жабдық паспорттарын түгендеу тізбесімен бірге тапсыруы керек. Егер басқарушы белгіленбесе, бұл құжаттар кондоминиум тіркелгеннен кейін алты ай ішінде тұрғын үй инспекциясына өткізіледі.
Пайдаланудағы үйлерде кондоминиумды мемлекеттік тіркеу
Тұрғындары бұрыннан тұрып жатқан көппәтерлі үйлерде кондоминиум объектісін мемлекеттік тіркеу үшін жергілікті атқарушы органдар жергілікті бюджет есебінен техникалық зерттеп-қарау мен түгендеу жүргізеді, құжаттар топтамасын қалыптастырады.
Мұндай үйлерде тіркеу процесіне бастамашы болу құқығы мына тұлғаларға берілген:
- Пәтерлердің немесе тұрғын емес үй-жайлардың кемінде екі меншік иесінен құралған бастамашы топқа;
- Тұрғын емес үй-жайлардың, орынтұрақтардың немесе қоймалардың кемінде екі иесінен тұратын топқа;
- Мүліктің меншік иелері бірлестігінің (МҮБ) төрағасына;
- Жергілікті әкімдікке (жергілікті атқарушы органға).
Үй жанындағы жер учаскесін ресімдеу де жиналыс шешімі бойынша меншік иелерінің бастамашы тобының, МҮБ төрағасының немесе басқару субъектісінің өтініші негізінде жергілікті әкімдік шешімімен жүзеге асады.
Ортақ мүлікке қатысты шектеулер мен мәміле талаптары
Кондоминиум объектісі ресми тіркелгенге дейін ортақ мүлікке қатысты жасалған кез келген мәміленің заңды күші болмайды. Жобалау-сметалық құжаттамаға сәйкес ортақ мүлік қатарына жатқызылған бөліктерді жеке адамның бөлек меншігіне беруге немесе заңсыз иеліктен шығаруға қатаң тыйым салынады.
Пайдалануға қабылдау актісінде, жобалық құжаттамада көрсетілмеген немесе кондоминиумда тіркелмеген үй-жайлар мен тұрақтарды дара меншікке сату заңсыз болып табылады. Мұндай талаптарды бұза отырып жасалған кез келген шарт маңызсыз деп есептеледі.
Кондоминиум нысанындағы меншік құқығы қашан тоқтатылады?
Заң кондоминиум режимінің тоқтатылуын нақты үш жағдаймен шектейді:
- Көппәтерлі үйдегі барлық пәтерге, тұрғын емес орындарға, тұрақтар мен қоймаларға меншік құқығы толықтай бір ғана меншік иесіне өткенде;
- Тұрғын үй орналасқан жер учаскесі мемлекет мұқтажы үшін мәжбүрлеп иеліктен шығарылғанда;
- Көппәтерлі тұрғын үй зақымданып (қирап) және ресми түрде авариялық деп танылғанда.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі