Кез келген құрылыс жобасын бастамас бұрын таңдалған жер телімінің астында пайдалы қазбалардың бар-жоғын анықтау міндетті саналады. Жер қойнауы мемлекет пен қоғамның стратегиялық байлығы болғандықтан, құрылыс жұмыстары кен орындарын игеруге кедергі келтірмеуі немесе бағалы ресурстарды топырақ астында көміп тастамауы тиіс.
Осы себепті заңнама елді мекендерді, өндірістік кешендерді немесе шаруашылық нысандарын жобалау мен салуға қатысты қатаң шектеулер мен арнайы келісу тетіктерін бекітеді.
Жобалауға және құрылыс салуға қашан рұқсат беріледі?
Жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы кодекстің 27-бабына сәйкес, елді мекендерді, кәсіпорындар мен өзге де шаруашылық нысандарын жобалау немесе салу тікелей жер қойнауын тексеру нәтижесіне байланысты. Бұл талап құрылыс басталатын учаскені алдын ала заңды түрде тексеруді талап етеді.
Құрылыс жүргізу үшін ең алдымен облыстың, республикалық маңызы бар қаланың немесе астананың жергілікті атқарушы органының оң қорытындысы қажет. Бұл оң қорытынды жер қойнауын зерттеу жөніндегі уәкілетті органның аумақтық бөлімшелерімен келісілуі шарт. Құжат құрылыс түсетін жер қойнауында пайдалы қазбалардың мүлдем жоқ екенін немесе олардың қоры шамалы, яғни елеусіз көлемде екенін растауы тиіс.
Кен орны анықталған жерде құрылыс жүргізу мүмкін бе?
Егер учаске астында пайдалы қазбалар жатқаны белгілі болса, мұндай аумақта құрылыс салуға тыйым салынуы мүмкін немесе оған айрықша шарттармен ғана жол беріледі. Мұндай жағдайда әкімдіктің жер қойнауын зерттеу жөніндегі уәкілетті органның аумақтық бөлімшелерімен келісілген арнайы рұқсаты міндетті болады.
Заң талабы бойынша бұл рұқсат екі нақты жағдайдың бірі орындалғанда ғана берілуі мүмкін:
- Пайдалы қазбаларды алу мүмкіндігі толық қамтамасыз етілгенде: салынатын нысан жер қойнауындағы байлықты қазып алу процесіне кедергі келтірмеуі керек;
- Құрылыстың экономикалық орындылығы дәлелденгенде: нысанды сол жерге салудан келетін пайда немесе қажеттілік жер астындағы қазбаны өндірудің маңызынан жоғары екені негізделген жағдайда.
Рұқсат беру тетігі қалай реттеледі?
Пайдалы қазбалар жатқан аумақтарда құрылыс жүргізуге рұқсат берудің нақты тәртібін жер қойнауын зерттеу жөніндегі уәкілетті орган бекітеді. Жобалаушылар мен тапсырыс берушілер өз жобасын заңдастыру үшін осы белгіленген ережелерді басшылыққа алуға міндетті.
Құрылыс жоспарын жер қойнауын зерттеу талаптарымен алдын ала үйлестірмеу жобаның мемлекеттік сараптамадан өтпей қалуына немесе болашақта нысан құрылысының тоқтатылуына әкеп соғуы мүмкін.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі