Банкроттық рәсімі барысында кепілді кредитор өз талаптарын борышкердің кепілге қойған мүлкін тікелей заттай қабылдау арқылы өтей алады. Заң бұл тетікті қолданудың нақты алгоритмін, мерзімдерін және кредитор мойнына түсетін қосымша шығыстарды тікелей белгілеген.
Бағалау және ресми ұсыныс жолдау мерзімдері
Кепіл нысанасының тағдырын шешу үшін ең алдымен оның нарықтық құны анықталуға тиіс. Сот банкроттық туралы іс қозғау жөнінде ұйғарым шығарған соң, он жұмыс күнінен кешіктірмей уақытша басқарушы уәкілетті органның интернет-ресурсында баға ұсыныстарын қабылдау туралы хабар орналастыру үшін тиісті ақпаратты жолдайды. Мемлекеттік орган оны екі жұмыс күні ішінде жариялайды.
Бұдан әрі тағайындалған банкроттықты басқарушы жиырма жұмыс күні ішінде кредиторлардың бірінші жиналысы таңдаған бағалаушы арқылы мүлікті бағалатуға міндетті. Бағалау нәтижесі шыққаннан кейін екі жұмыс күні ішінде басқарушы кепілді кредиторға мүлікті заттай қабылдау туралы ресми ұсынысты және өтелуге тиіс сомаларды көрсете отырып, тапсырысты хатпен жолдайды. Егер міндеттеме синдикатталған қарызға қатысты болса, банк-агент кредиторлар синдикатына қатысушыларға осы ұсынысты дереу жеткізеді.
Кредитордың шешімі мен міндетті төлемдері
Кепілді кредитор немесе банк-агент ұсынысты алған күннен бастап он жұмыс күнінен кешіктірмей мүлікті заттай қабылдауға келісімін не бас тартуын жазбаша білдіруі керек. Синдикат атынан шешім қабылданған жағдайда, қаржыландырудың кемінде үштен екісін иеленетін қатысушылардың келісімі қоса беріледі.
Мүлікті заттай алуға келіскен кепіл иесі оны қабылдап алғанға дейін бірқатар қаржылық жүктемені өз мойнына алады. Атап айтқанда, жазбаша хабарлама жіберілгеннен кейін бір айдан кешіктірмей мынадай төлемдерді өтеуі тиіс:
- кепілдегі мүлікті бағалау мен оны күтіп-ұстауға жұмсалған әкімшілік шығыстар;
- борышкердің өзге мүлкі жетпеген жағдайда, тізілімнің бірінші кезегіндегі еңбекақы бойынша қарыздар (бұл төлем тиісті жылғы заңмен бекітілген, үш айдан аспайтын кезеңге есептелген ең төмен жалақы шегінде және мүліктің бағалау құнының он бес пайызынан аспайтын мөлшерде өтеледі).
Барлық шығыстар өтелгеннен кейін бес жұмыс күні ішінде банкроттықты басқарушы мүлікті кредиторға өткізеді. Синдикат жағдайында нысан қатысушыларға үлестік меншік құқығымен беріледі.
Құн айырмасын реттеу және бас тарту салдары
Мүліктің бағалау құны (бірінші кезектегі еңбекақы бойынша өтелген соманы шегергенде) кредитордың талап көлеміне тура келмеуі мүмкін. Заң бойынша мұндай сәйкессіздік мынадай тәртіппен шешіледі:
- мүлік құны кредитор талабынан артық болса – кепілді кредитор немесе банк-агент пайда болған айырманы мүлік берілген соң бір ай ішінде банкроттың мүліктік массасына қайтаруға міндетті;
- мүлік құны талап сомасынан аз болса – жетпеген айырма көлеміндегі талап кредиторлар тізілімінің төртінші кезегіне қойылып, жалпы ретпен қанағаттандырылады.
Егер кепілді кредитор мүліктен бас тартса, он күн ішінде жауап бермесе немесе әкімшілік шығыстарды толық төлемесе, оның талаптары Заңның 103-бабында көрсетілген жалпы ережемен шешіледі. Мұндай мән-жай туындаған кезде кредитор кепілге салынған мүліктің құқық белгілейтін құжаттарын үш жұмыс күні ішінде банкроттықты басқарушыға қайтаруға міндеттеледі.
Аталған нормалар банкроттық рәсімі барысында басқарушының тікелей қарыз алуы нәтижесінде пайда болған талаптарға, сондай-ақ мүлік кепілімен қамтамасыз етілген цифрлық қаржы активтеріне қолданылмайды.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі