Қылмыстық іс бойынша ұстап алынған немесе бұлтартпау шарасымен қамауда отырған адамның конституциялық құқықтары шектелгенімен, оның өз құқығын қорғау тетіктері тоқтатылмайды. Мұндай азаматтардың тергеу немесе қамау кезіндегі заңсыздықтарға қарсы шағым беру тәртібі заң жүзінде нақты реттелген әрі қамау орнының әкімшілігіне тікелей міндеттер жүктейді.
Қылмыстық процесті жүргізетін органға жолданатын өтініштер
Алдын ала қамауға алу орындарының әкімшілігі қылмыстық құқық бұзушылық жасады деген күдікке ілінген немесе күзетпен ұсталатын адамдардың қылмыстық процесті жүргізуші органға арналған шағымдарын дер кезінде беруге жауапты. Мұндай шағымдарды мекеме басшылығы тиісті органға еш кідіріссіз, дереу тапсыруы тиіс. Бұл талап іс бойынша маңызды процестік өтініштердің мерзімі өтпей, тиісті тұлғаға дер кезінде жетуін қамтамасыз етуге бағытталған.
Азаптау мен лауазымды тұлғалардың әрекеттеріне қатысты жедел шаралар
Егер ұсталған немесе күзетпен ұсталатын адамның шағымы азаптауға, басқа да қатыгез, адамгершілікке жатпайтын немесе қадір-қасиетті қорлайтын қарым-қатынас түрлеріне қатысты болса, ол ерекше тәртіппен қаралады. Дәл осындай жеделдік тергеушінің, анықтаушының немесе анықтау органы бастығының шешімдері мен әрекеттеріне түскен арыздарға да қатысты.
Мұндай шағымдар келіп түскен жағдайда, қамауға алу орындарының әкімшілігі оларды ешбір кешіктірмей, дереу прокурорға тапсыруға міндетті. Ал егер шағым тікелей прокурордың іс-әрекеті немесе қабылдаған шешіміне қатысты жазылса, ол дереу жоғары тұрған прокурордың қарауына жіберіледі. Бұл ереже адамның өміріне, денсаулығы мен жеке қадір-қасиетіне қауіп төнген жағдайда қадағалаушы органның іске шұғыл араласуына мүмкіндік береді.
Өзге санаттағы шағымдарды жіберу мерзімі
Тікелей азаптау немесе тергеу мен анықтаушы органдардың әрекеттеріне жатпайтын өзге мәселелер бойынша шағымдарға нақты уақыт шегі белгіленген. Мұндай өтініштерді қамау орындарының әкімшілігі құжат түскен сәттен бастап бір тәуліктен кешіктірмей, өндірісінде іс жатқан тиісті тұлғаға немесе органға жолдауы шарт.
Бұл тәртіп қамаудағы азаматтың дауысы мен талабы мекеме ішінде жасанды түрде тежелмей, заңды мерзімінде құқықтық бағасын алуына кепілдік береді.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі