Азаматтардың құқығы мен бостандығын қорғау тікелей адвокаттың тәуелсіздігіне байланысты. Заң бойынша адвокаттың кәсіби міндетін атқаруына негізсіз кедергі жасауға болмайды, ал оның қызметіне заңсыз араласу тікелей жауаптылыққа әкеледі.
Клиентпен теңдестіруге тыйым және құпиялылық
Адвокатты өзі қорғап жатқан адамның әрекетімен немесе жеке басымен теңдестіруге заң жүзінде үзілді-кесілді тыйым салынған. Қорғаушы қылмысты не құқық бұзушылықты ақтамайды, ол тек заң аясында білікті көмек көрсетеді.
Сонымен бірге қорғаушылық құпияны сақтау үшін мынадай нақты шектеулер қойылған:
- Адвокаттан кәсіби міндетін орындау кезінде белгілі болған мән-жайлар бойынша куә ретінде жауап алуға болмайды;
- Адвокаттан, оның көмекшісінен, тағылымдамашысынан немесе кеңсе қызметкерлерінен іске қатысты мәліметтер мен материалдарды адвокат пен клиенттің келісімінсіз талап етуге тыйым салынады;
- Аталған талап адвокаттық қызметпен айналысу құқығы тоқтатылған немесе уақытша тоқтатыла тұрған мамандарға да қатысты.
Қорғалушымен оңаша кездесу және мүліктік дербестік
Мемлекеттік органдар мен лауазымды тұлғалар адвокатқа өз клиентімен құпия жағдайда, оңаша жолығуға мүмкіндік беруге міндетті. Мұндай кездесулерді беруден бас тартуға немесе олардың саны мен ұзақтығына шектеу қоюға заң жол бермейді.
Адвокаттың іс қағаздары мен оған қатысты құжаттары, сондай-ақ жеке мүлкі қорғалған. Смартфондары, аудиоаппаратурасы және компьютерлік техникасы заңда тікелей көзделгеннен өзге ретте жете тексеруге, қарап-тексеруге немесе алып қоюға жатпайды. Бұған қоса, қызметін атқару кезінде маманның қауіпсіздігі заң белгілеген тәртіппен қамтамасыз етіледі.
Тергеу әрекеттері, сұрау салу мерзімі және техника қолдану
Қылмыстық қудалау органдары тергеу немесе процестік әрекеттердің уақытын адвокатпен алдын ала келісіп, оның қатысуы қажеттігі туралы дер кезінде хабардар етуге тиіс.
Сондай-ақ мемлекеттік органдар, жергілікті өзін-өзі басқару органдары және заңды тұлғалар адвокаттың сұрау салуына он жұмыс күні ішінде жазбаша жауап қайтаруы шарт. Егер талап етілген ақпарат заң бойынша қолжетімділігі шектеулі мәліметке жатса ғана оны беруден бас тартылуы мүмкін. Сот отырысында да қорғаушы процестік заң талаптарын сақтай отырып, өз ноутбугін, смартфонын немесе өзге техникалық құралдарын еркін пайдалана алады.
Адвокаттық қызметтің кепілдіктері — қорғаушының артықшылығы емес, әрбір азаматтың заң алдындағы теңдігі мен құқығын қорғаудың негізгі тетігі.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі