Азаматтардың өз құқықтары мен мүдделерін қорғауы тікелей кәсіби заңгерлік қолдауға байланысты. «Адвокаттық қызмет және білікті заң көмегі туралы» заңның 16-бабына сәйкес, елімізде кәсіби құқықтық қолдау көрсетудің нақты үш нысаны бекітілген. Бұл тетіктер кез келген адамның өз жағдайына, мүмкіндігіне және істің мән-жайына қарай қажетті құқықтық қорғауды таңдауына жол ашады.
Өтеулі негіздегі заң көмегі
Өтеулі негізде көрсетілетін білікті заң көмегі — азаматтық-құқықтық қатынастар аясындағы кең таралған нысан. Мұндай жағдайда көмекке жүгінуші мен заң көмегін көрсететін тұлға арасында шарттық келісім жасалып, орындалатын қызмет үшін тиісті ақы төленеді. Бұл нысан көбінесе дербес таңдау құқығын және өзара шарттық міндеттемелерге негізделген жауапкершілікті білдіреді.
Мемлекет кепілдік берген көмек
Мемлекет кепілдік берген білікті заң көмегі — азаматтардың құқық қорғау тетіктеріне қолжетімділігін қамтамасыз ететін маңызды әлеуметтік кепілдік. Бұл нысан сот немесе өзге де құқықтық процестер барысында белгілі бір санаттағы тұлғаларға арналған. Оның ерекшелігі — көрсетілетін көмектің құны мемлекет есебінен өтеліп, азаматқа тегін ұсынылуында.
Кешенді әлеуметтік білікті заң көмегі
Кешенді әлеуметтік білікті заң көмегі — әлеуметтік тұрғыдан қолдауды қажет ететін тұлғаларға құқықтық сүйемелдеу жасаудың ерекше институты. Ол жай ғана бір реттік ақыл-кеңеспен шектелмей, мәселенің мән-жайын толық қамтитын, кешенді түрде ұсынылатын қорғау сипатына ие.
Құқықтық нысанды таңдаудың мәні
Көрсетілген үш бағыт құқықтық жүйедегі әділдік теңгерімін сақтауға бағытталған. Өз құқығын қорғағысы келетін әрбір азамат өзінің дербес төлем қабілетіне немесе мемлекеттік әлеуметтік қолдау шарттарына сәйкес заң көмегінің тиісті нысанына жүгіне алады.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі