Жылжымайтын мүлікке құқықты ресімдеу кезінде құжаттардың заң талаптарына толық сай болуы шешуші мәнге ие. Тіркеуші органға өткізілетін кез келген құқық белгілейтін құжат тіркеу сәтінде қолданыстағы Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес келуге тиіс. Егер құжат белгіленген нысанға сай болмаса немесе оған рұқсат етілмеген түзетулер енгізілсе, тіркеу жүргізілмейді.
Құжаттардың рәсімделуі және түзетулерге қойылатын шектеулер
Мүлікке құқықтардың немесе құқық ауыртпалықтарының туындауын, өзгеруін немесе тоқтатылуын растайтын барлық құжат заңда белгіленген жағдайларда арнайы бланкілерде ресімделеді. Оларда мөр (бар болса) мен тараптардың немесе уәкілетті лауазымды адамдардың қолтаңбалары болуы шарт. Сот шешімдері, құқық қорғау немесе өзге де мемлекеттік органдар шығарған құжаттар бекітілген тиісті ресми нысанда орындалуы қажет. Сонымен қатар заңнамалық актілерде көзделген жағдайларда мәмілелер нотариаттық тәртіппен куәландырылады.
Құжаттардың тазалығы мен анықтығына қатаң талап қойылады:
- тазарту (өшіру), үстінен қосып жазу, сызылған сөздер немесе келісілмеген өзге де түзетулері бар құжаттар қабылданбайды;
- қарындашпен толтырылған немесе жазылған құжаттарды мемлекеттік тіркеуге тапсыруға тыйым салынады.
Құқық белгілейтін құжатта қандай мәліметтер қамтылуы керек?
Тіркеу парағы мен құқықтық кадастрға нақты деректерді енгізу үшін ұсынылатын құжаттар толық ақпараттан тұруы тиіс. Құқық белгілейтін құжатта құқық иелерінің деректері, тіркелетін құқықтың немесе ауыртпалықтың нақты түрі, нысанның мекенжайы және мекенжайдың тіркеу коды (ол бар болған жағдайда) міндетті түрде көрсетіледі. Сондай-ақ тіркеу құжаттарына жазба енгізу үшін берілетін хабарламалар (міндеттеменің орындалмауы немесе тіркеуді даулау ниеті туралы және т.б.) уәкілетті орган белгілеген нысанға сәйкес келуге тиіс.
Құжат даналарының саны және түпнұсқаны қайтару
Құқықтың туындауын, өзгеруін немесе тоқтатылуын растайтын құжаттар тіркеуші органға екі данада тапсырылады. Олардың біреуі түпнұсқа немесе нотариат куәландырған көшірме болуы қажет. Неке шарты да осы ережемен екі данада ұсынылады. Ал құжат сот актісі болса немесе түпнұсқасы заң бойынша иесіне берілмейтін өзге жағдайларда, тіркеуге тиісті орган куәландырған екі көшірме тапсырылады. Тіркеу процесі аяқталған соң түпнұсқа немесе куәландырылған көшірме өтініш берушіге қайтарылады.
Сенімхат пен электрондық құжаттарға қойылатын ережелер
Егер тіркеу өкіл арқылы жүргізілсе, тіркеуші органға сенімхаттың екі данасы (біреуі түпнұсқа немесе нотариат куәландырған көшірме) беріліп, тіркеуден кейін түпнұсқа өкілге қайтарылады. Алайда цифрлық тіркеу рәсімі кезінде сенімхат тіркеуші органға мүлдем ұсынылмайды.
Электрондық құжат айналымында қағаздағы қолтаңбаны цифрлық құралдар алмастырады:
- құқық белгілейтін құжаттардың электрондық көшірмелерінде тараптардың жазбаша қолтаңбасы болмауы мүмкін, бірақ олар нотариустың электрондық цифрлық қолтаңбасымен міндетті түрде куәландырылады;
- электрондық нысандағы құжаттар шарт тараптары мен уәкілетті ұйымдардың электрондық цифрлық қолтаңбаларымен бекітілуге тиіс.
Мүліктің бір бөлігіне құқық немесе ауыртпалық белгілеу
Егер құқық немесе ауыртпалық жылжымайтын мүліктің тұтас өзіне емес, белгілі бір бөлігіне ғана қатысты болса (мәселен, сервитут, жалға беру немесе өтеусіз пайдалану келісімдері), құжатта сол бөліктің егжей-тегжейлі сипаттамасы қамтылуы керек. Ал мүліктің бір бөлігі кепілге қойылып, міндеттеме орындалмаған жағдайда оны иеліктен айыру қажеттілігі туындаса, объектіні бөлу жоспары тиісті бөлуді немесе қосуды жүзеге асыратын уәкілетті орган тарапынан алдын ала мақұлдануға тиіс.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі