Қоғамдық көлікке, пойызға немесе ұшаққа отырған әрбір жолаушы тасымалдаушымен азаматтық-құқықтық қатынасқа түседі. Бұл қатынастың негізі — жолаушы тасымалдау шарты. Көп жағдайда жолаушылар бөлек құжатқа қол қоймағандықтан, өздерінің заңды шарт жасасқанын және одан қандай құқықтар мен міндеттер туындайтынын аңғара бермейді.
Шарттың мәні мен тараптардың негізгі міндеттері
Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексінің 690-бабына сәйкес, жолаушы тасымалдау шарты екі жақты міндеттерден тұрады. Келісім бойынша бір тарап қызметті орындауды, ал екінші тарап оның ақысын төлеуді мойнына алады.
Тасымалдаушының басты міндеті — жолаушыны белгіленген баратын мекеніне жеткізу. Егер жолаушы өзімен бірге теңдеме жүк тапсырса, тасымалдаушы сол жүкті де баратын жеріне дейін апарып, оны алуға құқығы бар тұлғаға табыстауы қажет. Ал жолаушы өз кезегінде жол жүру ақысын, сондай-ақ теңдеме жүк тапсырған жағдайда оны жеткізу үшін белгіленген төлемді толық өтеуге міндетті.
Шарт қалай ресімделеді?
Күнделікті өмірде тасымалдау шартын растайтын басты құжат — жол жүру билеті. Заң бойынша жолаушы мен тасымалдаушы арасындағы шарт жеке келісімшарт түрінде емес, жол жүру билетімен куәландырылады.
Егер жолаушы жүк тапсырса, шартты растайтын қосымша құжаттар рәсімделеді:
- жолаушының өзіне жол жүру билеті беріледі;
- тапсырылған теңдеме жүкке теңдеме жүк түбіртегі жазылады.
Жол жүру билеті мен теңдеме жүк түбіртегінің нақты нысаны көлік туралы заң актілерінде көзделген тәртіппен белгіленеді. Демек, қолыңыздағы қарапайым қағаз немесе электрондық билет — тасымалдаушының сізді діттеген жерге жеткізу міндеттемесін ресми растайтын заңды құжат болып саналады.
Жолаушы үшін бұл нені білдіреді?
Билет пен түбіртекті сақтау — кез келген жолаушының өз құқығын қорғауына қажетті басты қадам. Жол жүру ақысын төлеп, билет пен жүк түбіртегін алған сәттен бастап жолаушы қызметтің тиісті түрде орындалуын талап етуге толық құқылы. Ал теңдеме жүктің тағайындалған жерге жеткізілуі және оны алуға өкілетті адамға ғана табысталуы тасымалдаушыға жүктелген заңды жауапкершілік болып қала береді.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі