Жер қойнауын игеру саласында қызмет ететін кәсіпкерлер мен ұйымдар үшін салық төлеу тәртібі жалпы ережелерден өзгешеленеді. Мұндай салық төлеушілер келісімшарт аясындағы өндірістік жұмыстарды ғана емес, одан тыс жүргізілетін өзге де коммерциялық қызметтерді заң талабына сай салықтық есепке алып отыруға міндетті.
Қазақстан Республикасының Салық кодексі жер қойнауын пайдаланушылардың салықтық міндеттемесін орындау кезінде заң нормаларының уақыт бойынша қолданылуын, бейрезиденттерге салынатын салықты және келісімшарттан тыс қызметтердің аражігін нақты айқындап берген.
Салықтық міндеттемелер қай кезеңнің заңнамасымен есептеледі?
Жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарт шеңберінде атқарылатын қызмет бойынша салықтар мен бюджетке төленетін міндетті төлемдерді есептеудің басты қағидасы бар. Атап айтқанда, міндеттемелерді есептеу оларды төлеу жөніндегі талап туындаған сәтте нақты қолданыста болатын салық заңнамасына сәйкес жүргізіледі.
Бұл ережеден тек Салық кодексінің 755-бабының 1-тармағында және 756-бабында арнайы көзделген жағдайлар ғана тыс қалады. Қалған барлық жағдайда салық төлеуші міндеттеме пайда болған күнгі күшіне енген заң талаптарын басшылыққа алуға тиіс.
Келісімшарттан тыс қызмет және бейрезиденттерге салық салу
Өндірістік келісімшарт аясында салықтарды толық әрі уақтылы төлеу жер қойнауын пайдаланушыны өзге қызмет түрлері бойынша міндеттемеден босатпайды. Егер субъект келісімшарт шеңберінен тыс қандай да бір қосымша кәсіпкерлік немесе шаруашылық қызмет жүргізсе, ол бойынша салық міндеттемелері туындаған күнде қолданыста тұрған салық заңдарына сәйкес бөлек орындалады.
Сонымен бірге жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарт бойынша қызметін жүзеге асыратын бейрезиденттер үшін қосымша салықтық жүктеме қарастырылған. Мұндай салық төлеушілер Салық кодексінің 688 – 691-баптарына сәйкес қосымша салық салуға жатады.
Жеке тұлғаларға қойылатын талап және бөлек есеп жүргізу
Егер жер қойнауын пайдалану құқығына жеке тұлға ие болса, оған заңды тұлғаларға арналғандай бірдей талаптар қолданылады. Жеке тұлғалар келесідей міндеттерді орындауға тиіс:
- келісімшарттық құқық шеңберіндегі қызмет бойынша жер қойнауын пайдаланушылардың арнаулы төлемдері мен салықтарын заңды тұлғаларға белгіленген тәртіппен төлеу;
- аталған қызмет бойынша бөлек салықтық есепке алуды талапқа сай жүргізу.
Демек, мәртебесіне қарамастан, жер қойнауын пайдалану құқығы бар әрбір субъект арнаулы салықтарды дер кезінде өтеп, есептіліктің дербестігін қамтамасыз етуге міндетті.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі