Қылмыстық іс бойынша үкім немесе қаулыға шағым түскенде, оның қай уақыт аралығында қаралатыны процесс қатысушылары үшін аса маңызды. Қазақстан Республикасының Қылмыстық-процестік кодексіне сәйкес, апелляциялық сатыда қарау мерзімдері істің сотқа келіп түскен күнінен бастап есептеледі және белгіленген қатаң шектерден аспауы тиіс.
Жалпы ереже бойынша, қылмыстық іс сотқа түскен күннен бастап бір айдан кешіктірілмей апелляциялық тәртіппен қаралуға тиіс. Бұл — шағымдар мен наразылықтарды қараудың негізгі бастапқы мерзімі.
Мерзім қай кезде екі айға дейін ұзартылады?
Егер сот бірінші сатыдағы дәлелдемелермен шектелмей, жаңа материалдарды зерттеу қажет деп тапса, іс жүргізу мерзімі ұзарады. Заң бойынша, жаңа материалдар мен дәлелдемелерді зерттеуге және жаңа үкім шығаруға негіз болған жағдайда, іс келіп түскен күннен бастап екі айдан кешіктірілмей қаралуы керек.
Бұл ереже сотқа істің мән-жайын толық тексеруге және қажет болған жағдайда алдыңғы үкімді түбегейлі өзгертіп, жаңа сот актісін қабылдауға мүмкіндік береді.
Дәлелді себептер болғанда мерзімді ұзарту тәртібі
Іс бойынша қосымша зерттеулер мен процестік әрекеттер белгіленген мерзімге сыймайтын жағдайлар кездеседі. Мұндай сәттерде заң мерзімді қайта қарау тетіктерін қарастырады:
- Сот қаулысымен бір айға ұзарту: Дәлелді себептер туындаған кезде, бастапқы бір немесе екі айлық мерзімдер іс жүргізуінде іс жатқан апелляциялық соттың арнайы қаулысы бойынша бір айға ұзартылуы мүмкін.
- Сот алқасы төрағасының қаулысымен ұзарту: Қажеттілік туындап, істі одан әрі созу талап етілсе, мерзімді одан әрі ұзарту тиісті облыстық және оған теңестірілген соттың алқа төрағасының қаулысымен ғана жүзеге асады.
Процестік шектеу: әр ұзарту бір айдан аспайды
Қылмыстық істі қарау мерзімі қаншалықты ұзартылса да, заң шығарушы нақты процестік шек қойған: мерзімнің әрбір ұзартылуы бір айдан аспауға тиіс. Бұл сот өндірісінің негізсіз созылып кетпеуін және тараптардың істі уақтылы қарату құқығын қорғайды.
Процеске қатысушылар сот отырысының мерзімі шегерілген немесе ұзартылған жағдайда тиісті сот қаулысының негізділігін қадағалауға құқылы.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі