Борышкер оңалту немесе банкроттық рәсіміне тап болған кезде, қарызды қайтару ісі жекелеген талап қою шеңберінен шығып, ортақ заңдық арнаға түседі. Мұндай кезеңде әрбір кредитордың өз талабын жеке дара жүзеге асыруы шектеліп, құқықты қорғаудың өзге тетіктері іске қосылады. Қазақстанның оңалту және банкроттық туралы заңнамасы кредиторлардың мүддесін шоғырландырып қорғау және олардың рәсім барысына қатысу тетіктерін арнайы бекіткен.
Ортақ мүддені білдіретін жиналыс институты
Оңалту рәсімі және банкроттық рәсімі кезінде барлық кредитордың атынан ортақ мүддені кредиторлар жиналысы білдіреді. Бұл талап талапкерлер арасындағы әділ теңгерімді сақтауға бағытталған. Жекелеген кредиторлардың борышкер мүлкіне қатысты өз бетінше шешім қабылдауына жол берілмейді, барлық түйткілді мәселелер заңға сәйкес құрылатын жиналыс арқылы шешіледі.
Осылайша, кредиторлар ұжымдық орган арқылы бірлескен шешім қабылдауға қатысады. Оңалту жоспарын қарау, борышкердің қаржылық жағдайын бақылау және банкроттық барысындағы маңызды қадамдар жиналыстың қарауына ұсынылады. Бұл рәсімнің ашықтығын қамтамасыз етуге және борышты өндіру барысында барлық қатысушының талабын ескеруге мүмкіндік береді.
Сот шешімі мен әкімшінің әрекетіне шағым жасау құқығы
Ұжымдық мүдде кредиторлар жиналысы арқылы жүзеге асқанымен, әрбір кредитордың дербес құқықтық қорғанысы жойылмайды. Заң бойынша кредитор оңалту немесе банкроттық рәсімінің кез келген кезеңінде соттың шешіміне немесе тағайындалған әкімшінің әрекетіне шағым түсіре алады.
Бұл құқықты қолданудың негізгі шарты — сот шешімінің немесе әкімші іс-қимылының кредитордың заңды мүдделеріне нұқсан келтіруі. Егер әкімші қабылдаған шешім немесе жасаған әрекет борышты өтеу тәртібін бұзса, мүліктің сақталуына қатер төндірсе немесе кредитордың құқығын шектесе, шағым жасау арқылы бұзылған құқықты қалпына келтіруге жол ашылады.
Практикалық қауіптер және кредитордың бақылауы
Кредиторлар тарапынан белсенді бақылаудың болмауы олардың заңды құқықтарының шектелуіне әкеп соғуы мүмкін. Әкімшінің әрекеті мен сот актілерін дер кезінде зерделемеу қаржылық талаптарды толық қорғауға кедергі келтіреді. Сондықтан әрбір кредитор рәсім барысын тұрақты қадағалап, заңға қайшы әрекет анықталған жағдайда шағым беру тетігін дер кезінде пайдалануы қажет.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі