Тұрғын үй-құрылыс кооперативі — азаматтардың өз күші мен қаражатын біріктіріп, баспаналы болуына арналған заңды тетік. Мұндай ұйым еркін сауда немесе делдалдықпен айналысатын кәсіпкерлік құрылым емес, сондықтан оның құқықтық мәртебесі, тіркелуі мен атқаратын ісі заңмен қатаң шектелген.
Қазақстанның қолданыстағы заңнамасына сәйкес, тұрғын үй-құрылыс кооперативін мемлекеттік тіркеу әділет органдары арқылы жүзеге асырылады. Бұл рәсім заңды тұлғаларды мемлекеттік тіркеу және филиалдар мен өкілдіктерді есептік тіркеу қағидаларына бағынады. Тіркеуден өткен соң ғана кооператив заңды тұлға ретінде құқықтар мен міндеттерге ие болады.
Орналасқан жері және мекенжайдың өзгеруі
Кооператив қызметіндегі маңызды талаптың бірі — оның нақты заңды мекенжайының болуы. Заң тұрғын үй-құрылыс кооперативінің тұрақты жұмыс істейтін атқарушы органы орналасқан орынды оның ресми мекенжайы деп таниды.
Егер атқарушы органның орналасқан жері өзгерсе, кооператив бұл туралы әділет органдарына дер кезінде ресми хабар беруге міндетті. Мекенжайды жаңарту талабы мемлекеттік есептің дұрыстығын ғана емес, сонымен бірге кооператив мүшелері мен құзырлы органдардың ұйыммен үзіліссіз байланыста болуын қамтамасыз етеді.
Кооперативтің негізгі мақсаты мен өкілеттіктері
Тұрғын үй-құрылыс кооперативінің қызмет бағыты нақты айқындалған. Ұйым сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі туралы заңнама талаптарын толық сақтай отырып, тек көппәтерлі тұрғын үй салуға ғана құқылы.
Заң кооперативке мынадай нақты өкілеттіктер береді:
- Көппәтерлі тұрғын үй салуға ғана бағытталған қызмет: ұйым өз ресурстарын тек құрылыс процесін жүргізуге жұмсай алады;
- Өз мүддесін мемлекеттік деңгейде қорғау: егер мемлекеттік органдардың немесе жергілікті өзін-өзі басқару органдарының актілері, сондай-ақ лауазымды тұлғалардың әрекеті (немесе әрекетсіздігі) кооператив құқығын бұзса, оларға әкімшілік рәсімдер және әкімшілік сот ісін жүргізу заңнамасына сай шағым жасауға жол беріледі;
- Жарғылық мақсаттарды жүзеге асыру: заңды тұлға өзінің жарғысында көрсетілген міндеттерді орындау үшін қажетті өзге де құқықтарды пайдалана алады.
Заңмен бекітілген шектеулер
Кооператив өкілеттігі шексіз емес. Заң бойынша тұрғын үй-құрылыс кооперативіне көппәтерлі тұрғын үйлерді басқарумен айналысуға және дайын тұрғын үй сатып алу жөніндегі делдалдық немесе сауда қызметін жүргізуге тікелей тыйым салынған. Бұл шектеу кооперативтің тек үй салу мақсатынан ауытқып, өзге коммерциялық мақсаттарға көшіп кетуіне жол бермейді.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі