Қазақстанда жасыл желекті құрту немесе бүлдіру ауыр экологиялық зардаппен қатар, тікелей қылмыстық жауапкершілікке әкеледі. Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінің 341-бабына сәйкес, ормандарды жою немесе зақымдау әрекеті жасалу сипатына, тәсіліне және келтірілген зардабына байланысты сараланады.
Абайсыздықтан келген ірі залал үшін жаза
Орман қорына кіретін немесе кірмейтін ағаштар мен бұталарды отты не өзге де қауіптілігі жоғары көздерді ұқыпсыз пайдалану салдарынан жою немесе зақымдау қылмыстық құқық бұзушылық болып саналады. Бұл норма іс-әрекет ірі залал келтірген жағдайда ғана қолданылады.
Заң мұндай әрекет үшін мынадай жаза түрлерін көздейді:
- мүлкі тәркіленіп, екі мың айлық есептік көрсеткішке дейінгі мөлшерде айыппұл салу;
- сол мөлшерде түзеу жұмыстарына тарту;
- алты жүз сағатқа дейінгі мерзімге қоғамдық жұмыстарға тарту;
- екі жылға дейінгі мерзімге бас бостандығын шектеу немесе сол мерзімге бас бостандығынан айыру.
Қасақана өрт қою мен ластаудың салдары
Егер ағаштар мен бұталарды жою немесе зақымдау әдейі, яғни қасақана жасалса, жауапкершілік бірнеше есе күшейеді. Заң бұл санатқа өрт қоюды, жалпыға бірдей қауіпті тәсілдерді қолдануды, сондай-ақ аумақты зиянды заттармен, өндірістік не тұрмыстық қалдықтармен, шығарындылармен немесе қоқыстармен ластауды жатқызады.
Бұл әрекеттер үшін мүлкі тәркіленіп, үш жылдан сегіз жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыру жазасы белгіленген. Мұндай норма қоршаған ортаға қасақана қауіп төндірудің алдын алуға бағытталған.
Заң нормасы қай аумақтарға қолданылмайды?
341-баптың диспозициясында нақты ерекшелік бекітілген. Бұл баптың талаптары мына жерлерде орналасқан ағаштар мен бұталарға қолданылмайды:
- үй маңындағы учаскелер;
- саяжай учаскелері;
- бау-бақша учаскелері.
Аталған жеке аумақтардан тыс, орман қорына кіретін және оған кірмейтін өзге барлық алқаптағы жасыл желек қылмыстық заңнаманың тікелей қорғауында болады.
Азаматтар мен ұйымдар нені ескеруі керек?
Табиғи аумақтарда отпен жұмыс істеу немесе өндірістік қалдықтарды шығару барынша сақтықты талап етеді. Кез келген ұқыпсыздық ірі залалға ұласса, айыппұлмен қатар бас бостандығынан айыру қаупі бар. Ал қоршаған ортаға қоқыс төгу немесе қасақана өрт қою ауыр қылмыстар қатарына жатады.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі