Борышкер алған міндеттемесін орындамаған жағдайда, кредиторлар өз талаптарын жеке-жеке сотқа ұсынбай-ақ, бір өтінішке топтастыра алады. «Оңалту және банкроттық туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 46-бабы мұндай құқықты бір кредиторға да, бірнеше кредиторға да толық береді. Бұл ереже сот өндірісін оңтайландырып, талап қою процесін бірыңғай арнаға бағыттауға мүмкіндік береді.
Бір кредитордың әртүрлі талаптарын бір өтінішке топтастыру
Егер бір борышкер бір кредитордың алдында бірнеше түрлі келісімшарт немесе міндеттеме бойынша қарыз болса, әрбір талап үшін сотқа бөлек өтініш әзірлеудің қажеті жоқ. Заң кредиторға борышкерге қойылатын барлық талаптарды бір өтінішке біріктіру құқығын береді.
Бұл тәсіл кредитордың өз ісін жүргізуін жеңілдетеді. Әр талаптың пайда болу негізі әртүрлі болса да, олардың барлығы бір борышкерге бағытталғандықтан, бір құжат шеңберінде қаралуға жатады.
Бірнеше кредитордың бірігіп сотқа жүгінуі
Борышкер бір мезгілде бірнеше тұлғаға қарыздар болған жағдайда, кредиторлар өз талаптарын өзара біріктіріп, сотқа бір ортақ өтінішпен жүгінуге құқылы. Мұндай ортақ өтініш бірнеше кредитордың мүддесін бір іс шеңберінде біріктіреді.
Ортақ өтініш беру кезінде заң маңызды бір шартты белгілейді: сотқа жолданатын мұндай құжатқа талаптарын біріктірген кредиторлардың әрқайсысы қол қоюға міндетті. Қол қою талабы сақталмаса, өтініш барлық кредиторлардың еркін толық білдірмейді.
Кредиторлар үшін практикалық маңызы мен талаптары
Кредиторлардың талаптарын біріктіру екі негізгі жағдайды қамтиды:
- Бір кредитор болғанда: әртүрлі міндеттемелер бойынша борышкерге қойылған барлық талаптарын бір құжатқа жинақтайды;
- Бірнеше кредитор болғанда: борышкерге қоятын талаптарын бірлесіп рәсімдейді және ортақ өтінішке барлық кредиторлар дербес қол қояды.
Осы құқықты дұрыс пайдалану бірнеше кредитордың күш-жігерін үйлестіріп, борышкердің міндеттемелерін ортақ рәсім аясында анықтауға жол ашады. Кредиторлар өтініш әзірлеу кезінде өз талаптарын толық көрсетіп, құжатқа барлық қатысушының қол қоюын қамтамасыз етуі қажет.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі