Қылмыстық іс бойынша бірінші сатыдағы сот шешіміне шағым немесе прокурордың өтінішхаты түскенде, іс қараусыз қалмайды. Заң бойынша апелляциялық саты істі қолға алған сәттен бастап нақты процестік міндеттер мен қатаң уақыт шеңбері іске қосылады. Бұл кезеңде сот отырысының уақыты ғана белгіленбейді, сонымен бірге сотталушының бұлтартпау шарасы мен отырысқа қатысу форматы да біржола айқындалады.
Істі тағайындау мерзімі және бұлтартпау шарасы
Апелляциялық сатыдағы сот шағымдар мен прокурордың өтінішхаты тіркелген қылмыстық іс келіп түскен күннен бастап он тәулік ішінде сот отырысын тағайындауға міндетті. Бұл шешім сот қаулысы түрінде ресімделеді.
Осы қаулыда сот сотталған немесе ақталған адамға қатысты бұлтартпау шарасын сол күйінде сақтау, жаңасын таңдау, оның күшін жою немесе өзгерту мәселесін шешеді. Заңның талабына сай, шығарылған қаулының көшірмесі үш тәулік ішінде іске қатысушы тараптарға жолдануы тиіс.
Күзеттегі сотталушының сотқа қатысуы
Егер сотталған азамат күзетпен ұсталып отырса және оның жағдайын нашарлатуға бағытталған шағым немесе прокурор өтінішхаты қаралса, оның отырысқа қатысу құқығы ерекше ескеріледі. Мұндай жағдайда сотталған адамнан отырысқа қатысу туралы өтінішхат түссе, сот істі оның тікелей қатысуымен немесе қашықтықтан қатысуға мүмкіндік беретін ғылыми-техникалық құралдарды пайдалана отырып қарау туралы қаулы қабылдап, оны орындау үшін тиісті органдарға жолдайды.
Басқа жағдайларда күзетте отырған адамды шақыру мәселесін апелляциялық соттың өзі шешеді. Дегенмен сот тергеуі жүргізілген кезде сотталған немесе ақталған тұлғаның қатысуы міндетті саналады. Тек Қылмыстық-процестік кодекстің 335-бабында көрсетілген айрықша мән-жайлар орын алған жағдайда ғана істі олардың қатысуынсыз қарауға рұқсат беріледі.
Қорғаушы мен прокурордың міндетті қатысуы
Апелляциялық сатыда қорғаушының қатысуы Кодекстің 67-бабының бірінші бөлігінде белгіленген жалпы негіздерге сүйенеді. Сонымен бірге заң қорғаушының қатысуы міндетті болатын бірқатар нақты жағдайларды бекітеді:
- іс кәмелетке толмаған сотталған адамға қатысты қаралғанда;
- жәбірленушінің, азаматтық талапкердің, олардың өкілдерінің шағымы немесе прокурордың өтінішхаты бойынша сотталған адамның жағдайын нашарлату мәселесі көтерілгенде;
- со сотқа дейінгі тергеу мен бірінші сатыдағы сот талқылауы айыпталушының қатысуынсыз өткенде;
- апелляциялық сотта сот тергеуі жүргізілгенде.
Мемлекеттік айыптауға келер болсақ, жекеше айыптау істерін қоспағанда, прокурордың апелляциялық отырысқа қатысуы міндетті және оған Кодекстің 337-бабында көзделген өкілеттіктер беріледі.
Шағымданушылар құқығы және сотқа келмеу салдары
Кодекстің 414-бабына сәйкес үкімге шағым жасау құқығы берілген адамдар соттың апелляциялық отырысына барлық жағдайда кіргізіледі. Олардың өз қалауы бойынша шағымды, прокурор өтінішхатын немесе оларға білдірген қарсылықтарын негіздеп сөз сөйлеуіне мүмкіндік беріледі.
Маңызды процестік шектеуді де есте ұстаған жөн: қорғаушыны қоспағанда, отырыстың уақыты мен орны туралы дер кезінде хабардар етілген процестің өзге қатысушылары келмей қалса, бұл жайт істі қарауға кедергі келтірмейді. Ал қорғаушының келмеуі істің қаралуына тікелей әсер етеді.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі