Кез келген көлік құралымен жолға шыққан кезде жолаушы мен тасымалдаушы арасында азаматтық-құқықтық қатынас орнайды. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі жолаушылар үшін сапар барысында сақталуға тиіс базалық кепілдіктерді заң жүзінде бекіткен.
Азаматтық заңнамаға сәйкес, бұл құқықтар көлік туралы заң актілерінде көзделген тәртіп негізінде жүзеге асырылады. Олар жолаушыға балаларды алып жүруде, жеке заттарын тасымалдауда нақты мүмкіндіктер береді.
Балаларды тегін немесе жеңілдікпен алып жүру
Жолаушы өзімен бірге балаларды жолға тегін немесе өзге де жеңілдікті жағдайларда алып жүруге құқылы. Заң нормасы отбасымен немесе балалармен бірге сапарға шығатын азаматтардың әлеуметтік мүддесін қорғауды көздейді.
Бұл ретте жеңілдіктер мен тегін тасымалдаудың нақты шарттары, жас шектеулері мен ережелері көлік түрлеріне қатысты арнайы салалық заңнамалық актілер арқылы реттеледі.
Қол жүгін ақысыз алып өту мүмкіндігі
Жолаушы сапар кезінде белгіленген нормалар шегінде қол жүгін өзімен бірге ақысыз алып жүре алады. Бұл құқық жолға қажетті жеке заттар мен күнделікті мүлікті қосымша төлемсіз салон ішінде немесе өзіне жақын жерде сақтауға жағдай жасайды.
Тасымалдаушы белгіленген көлем мен салмақ шеңберіндегі қол жүгі үшін қосымша ақы талап етуге құқылы емес. Егер заттар рұқсат етілген нормадан асатын болса, ол жалпы көлік ережелеріне байланысты өзге талаптарға бағынады.
Теңдеме жүкті тариф бойынша тапсыру
Жолаушы көлік салонына сыймайтын немесе арнайы тасымалдауды қажет ететін дүниелерін теңдеме жүк ретінде өткізе алады. Заң бойынша мұндай жүкті тасымалдауға тапсыру белгіленген тариф бойынша ақы төлеу арқылы жүзеге асады.
Теңдеме жүкті қабылдау жолаушының мүлкін тиісті бағытқа қауіпсіз жеткізуге міндеттеме жүктейді. Тиісті тарифпен төленген жүк тасымалдаушының жауапкершілігінде болады.
Салалық көлік тәртібінің ескерілуі
Аталған құқықтарды қолдану кезінде көлік туралы арнайы заң актілерінің тәртібі басты орын алады. Әуе, теміржол, автомобиль немесе су көлігінің әрқайсысында қол жүгінің нормалары, балаларға арналған жеңілдік сипаты және теңдеме жүк тарифтері дербес белгіленеді.
Сондықтан жолаушы ретінде өз құқығын толық талап ету үшін таңдалған көлік түріндегі қолданыстағы нормалар мен тарифтік шарттарды алдын ала білу маңызды.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі