Төрелік талқылауға жүгінген кезде туындайтын шығындарды тараптар арасында бөлу ең алдымен олардың өзара келісіміне байланысты. Егер тараптар арасында бұл жөнінде арнайы келісім болмаса, шығыстарды төрелік қанағаттандырылған және қабылданбаған талаптарға барабар түрде бөледі.
Шығыстарды бөлудің базалық ережесі
«Төрелік туралы» Заңның 42-бабына сәйкес, шығыстарды реттеуде тараптардың өзара білдірген еркі басты орында тұрады. Дауласушы кәсіпкерлер немесе ұйымдар төрелік келісімде немесе істі қарау барысында шығындарды өтеудің жеке тәртібін белгілей алады.
Ал егер мұндай келісім болмаса, төрелік математикалық барабарлық қағидатын қолданады. Бұл дегеніміз — талап ішінара ғана қанағаттандырылған жағдайда, шығыстар да сол қанағаттандырылған немесе қабылданбаған бөліктердің көлеміне сәйкес екі жаққа теңбе-тең жүктеледі.
Өкіл қызметі мен өзге де шығындарды екінші тарапқа жатқызу шарттары
Іс бойынша өз пайдасына шешім шыққан тарап барлық төлемді қарсы тараптан автоматты түрде қайтарып ала алмайды. Заң бойынша өкіл көрсеткен қызметтердің төлеміне жұмсалған қаражатты және өзге де шығыстарды екінші тарапқа жүктеу үшін нақты екі шарт қажет:
- Келтірілген шығыстарды өтеу туралы талап төрелік талқылау барысында ресми мәлімделуі тиіс;
- Бұл өтінішті төрелік негізді деп танып, қанағаттандыруы шарт.
Тек осы талаптар сақталғанда ғана төреліктің шешімі бойынша өкілге төленген қаржы мен талқылауға байланысты басқа да шығындар екінші тараптың есебіне жатқызылуы мүмкін.
Шығыстарды бөлу туралы шешім қай құжатта бекітіледі?
Төрелікте дауды қарау барысында жұмсалған шығындардың қалай бөлінгені төреліктің шешімінде немесе ұйғарымында міндетті түрде нақты көрсетіледі. Бұл құжат іске қатысушы әр тараптың төлем міндеттемесін ресми түрде бекітіп береді.
Талап қоюшы талаптан бас тартқандағы шығын тәуекелі
Төрелік процесінде талап қоюшы өз бастамасымен талаптан бас тартуға құқылы. Алайда мұндай қадам белгілі бір қаржылық тәуекел алып келеді: талап қоюшы өз талабынан бас тартқан жағдайда, оған келтірілген шығыстарды жауапкер өтемейді.
Сондықтан төрелікке талап арыз бермес бұрын немесе процесті тоқтатуды жоспарлағанда, дауласқан тарап барлық процестік шығындарды өз есебінен жабуға дайын болуы керек.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі