Қазақстанда адвокатура саласына қадам басқысы келетін заңгер ең алдымен көмекші немесе тағылымдамадан өтуші ретінде тәжірибе жинайды. «Адвокаттық қызмет және білікті заң көмегі туралы» заңның 38-бабы бұл екі мәртебенің өзіндік ережесі мен шектеулерін нақты айқындап берген. Басты қағида — адвокаттың көмекшісі де, тағылымдамадан өтуші де адвокаттық қызметпен дербес айналысуға құқылы емес.
Адвокат көмекшісінің құқықтық жағдайы
Адвокаттың көмекшісі еңбек шарты негізінде ғана қызмет атқарады. Ол заң консультациясында, адвокаттық кеңседе немесе жеке-дара практикамен айналысатын адвокаттың қарамағында жұмыс істей алады.
Көмекші барлық тапсырманы тек тікелей жетекшілік ететін адвокаттың нұсқауы бойынша және соның жауапкершілігімен орындайды. Бұл ретте көмекші сотта немесе басқа мемлекеттік органдарда адвокаттың орнына өзіндік процестік шешім қабылдай алмайды.
Тағылымдамаға қойылатын талаптар және оның мерзімі
Адвокаттың тағылымдамадан өтушісі болу үшін азаматтың жоғары заң білімі болуы және адвокаттар алқасымен тағылымдамадан өту туралы арнайы шарт жасасуы шарт. Бұл қадам болашақ адвокатқа кәсіптік білім мен практикалық дағдыны меңгеру үшін қажет.
Заңда тағылымдама үдерісіне қатысты мынадай нақты талаптар белгіленген:
- Мерзімі мен жетекшісі: Тағылымдама алты айдан бір жылға дейінгі мерзімді қамтиды және оған адвокаттық қызмет өтілі кемінде бес жыл болатын адвокат қана жетекшілік ете алады;
- Жұмыс өтілі: Бұл кезең азаматтың заң мамандығы бойынша жұмыс өтіліне толық есептеледі;
- Қосарлап жұмыс істеу мүмкіндігі: Тағылымдама кезінде азамат еңбек шарты бойынша адвокаттың көмекшісі болып қатар қызмет атқаруға құқылы;
- Материалдық ынталандыру: Адвокаттар алқасының жарғысында орындалған жұмыс үшін тағылымдамашыны материалдық көтермелеу шаралары қарастырылуы мүмкін.
Конституциялық заңда белгіленген жекелеген негіздер бойынша өкілеттігі тоқтатылған бұрынғы судьялар бұл тағылымдамадан өтуден босатылады.
Алқа төралқасына жүгіну және шешімге шағым жасау тәртібі
Тағылымдамадан өтуге үміткер адам бекітілген тәртіпте құжаттарын қоса беріп, адвокаттар алқасының төралқасына өтініш жазады. Төралқа құжаттар келіп түскен күннен бастап бес жұмыс күні ішінде жіберу немесе бас тарту туралы шешім қабылдауға міндетті. Заң өтініш берушілер санының көп жинақталуына сілтеп, тағылымдамаға қабылдаудан бас тартуға қатаң тыйым салады.
Тағылымдама аяқталған соң жетекші қорытынды әзірлеп, оны алқа төралқасына бекітуге ұсынады. Ойдағыдай бекітілген оң қорытынды үш жыл бойы жарамды болады. Ал егер төралқа қорытындыны бекітуден бас тартса, оның шешімі уәжді болуы шарт. Мұндай теріс шешімге келіспеген жағдайда Республикалдық адвокаттар алқасына немесе сотқа шағым жасауға болады. Қорытындысы бекітілмеген үміткер тағылымдамаға тек жалпы негіздерде қайтадан қатыса алады.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі