Мемлекет халықаралық саудада және ел ішіндегі белгілі бір келісімдерде кірісті жасыру немесе салық салу базасын азайту қаупін болдырмау үшін трансферттік баға белгілеуді бақылау тетігін қолданады. Бұл бақылау кез келген коммерциялық мәмілеге емес, заңда тікелей көрсетілген операциялар мен нақты шарттарға сәйкес келетін қатысушыларға ғана бағытталады.
Бақылау қай мәмілелерге жүргізіледі?
«Трансферттік баға белгілеу туралы» заңның 3-бабына сәйкес, мемлекеттік қадағалау екі негізгі бағытты қамтиды:
- Халықаралық іскерлік операциялар: шекарааралық тауар, жұмыс немесе қызмет айналымы кезінде жасалатын кез келген келісімдер;
- Қазақстан аумағындағы мәмілелер: халықаралық іскерлік операциялармен тікелей өзара байланысы бар ішкі операциялар.
Қазақстан аумағындағы ішкі мәмілелердің ерекше шарттары
Ел аумағында жасалған мәмілелер халықаралық операцияларға тікелей қатысты болған жағдайда, олар автоматты түрде тексерілмейді. Бақылау тетігі іске қосылуы үшін мәміле тараптары мынадай төрт жағдайдың кемінде біреуіне сәйкес келуі тиіс:
- тараптардың бірі өзі өндірген пайдалы қазбаларды өткізетін жер қойнауын пайдаланушы болса;
- тараптардың бірінде заңмен бекітілген салықтық жеңілдіктер болса;
- мәмілеге қатысушы тараптардың бірі мәміле жасалатын жылдың алдындағы соңғы екі салықтық кезеңде (декларация деректеріне сәйкес) залал шеккен болса;
- мәмілеге қатысушы тараптар үшін корпоративтік табыс салығының әртүрлі мөлшерлемесі қолданылса.
Бұл шарттар салық салынатын кірісті жеңілдігі немесе залалы бар серіктеске ауыстыру арқылы бюджетке төлемдерді азайту әрекеттерін дер кезінде анықтауға мүмкіндік береді.
Бақылауды жүзеге асырудың құқықтық құралдары
Заң уәкілетті органға трансферттік баға белгілеуді қадағалау мақсатында нақты тетіктерді пайдалану құқығын береді. Бақылау мынадай тәсілдер арқылы орындалады:
- Мәмілелер мониторингі: уәкілетті органның операциялардың нарықтық бағаға сәйкестігін бақылап, деректерді үнемі жинақтап отыруы;
- Тексерулер: тараптардың қолданған бағаларының негізділігін және салықтық міндеттемелердің дұрыс есептелуін тікелей зерттеу;
- Қазақстан заңдарында белгіленген өзге де рәсімдер: заңнама талаптарына сәйкес көзделген қосымша әкімшілік және талдау шаралары.
Осылайша, трансферттік баға белгілеуді бақылау халықаралық саудамен тікелей байланысы бар және салықтық ерекше жағдайлардағы мәмілелерге нақты талап қояды. Тараптар мәміле шартын рәсімдеу барысында өздерінің салықтық мәртебесін, жеңілдіктерін және соңғы жылдардағы қаржылық нәтижелерін мұқият ескеруі қажет.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі