Кез келген азамат құқықтық дауға немесе күрделі мәселеге тап болған кезде сенімді көмекке мұқтаж болады. Қазақстан заңнамасында осындай жағдайларда қолдау көрсету үшін «мемлекет кепілдік берген білікті заң көмегі» жүйесі бекітілген. Бұл тетік азаматтардың өз құқықтарын қорғау мүмкіндігін қамтамасыз етеді және оны тек заңда нақты айқындалған субъектілер ғана көрсете алады.
Мемлекеттік органдар және құқықтық ақпарат алу құқығы
Мемлекеттік органдар заң көмегі жүйесінің ажырамас бөлігі болып табылады. Олар «Ақпаратқа қол жеткізу туралы» заңда белгіленген тәртіппен, өздерінің құзыреті шегінде ғана құқықтық ақпарат береді. Мұндай ақпараттық заң көмегі азаматтарға толықтай өтеусіз, яғни тегін негізде ұсынылады. Бұл ретте мемлекеттік орган тек өзіне қатысты сала бойынша ғана түсіндірме бере алатынын ескерген жөн.
Адвокаттар мен заң консультанттарының рөлі
Тікелей құқықтық қорғау мен кәсіби өкілдік мәселесіне келгенде, басты жүк осы саланың білікті мамандарына түседі:
- Адвокаттар – «Адвокаттық қызмет және білікті заң көмегі туралы» заңда бекітілген талаптар мен тәртіпке сәйкес көмек көрсетеді;
- Заң консультанттары – аталған заңның нормалары аясында білікті заң қызметін ұсынады.
Бұл мамандардың көмегі азаматтың заңды мүдделерін мемлекеттік органдарда немесе сот сатыларында кәсіби тұрғыдан қорғауға бағытталады.
Нотариустар мен жеке сот орындаушыларының қатысуы
Заң көмегі тек кеңес беру немесе сотта қорғаумен шектелмейді. Мемлекет кепілдік берген көмек аясында басқа да маңызды сала өкілдері әрекет етеді:
- Нотариустар өз қызметін «Нотариат туралы» заңда көрсетілген жағдайларда және тәртіппен өтеусіз көрсетеді. Айта кету керек, қазіргі уақытта ҚР Конституциялық Соты нотариустардың осы көмекті көрсетуіне қатысты заң тармақшасының конституциялылығын тексеру жөнінде іс жүргізу бастаған.
- Жеке сот орындаушылары атқарушылық іс жүргізу және сот орындаушыларының мәртебесі туралы заң аясында әлеуметтік маңызы бар істер санатын орындау барысында өтеусіз қызмет ұсынады.
Көмек көрсететін өзге тұлғалар
Қазақстан Республикасының заңдарында тікелей көзделген өзге де жағдайларда, мемлекет кепілдік берген заң көмегін басқа тұлғалар да өтеусіз көрсете алады. Бұл норма азаматтардың заңды көмекке мұқтаж болған сәтте қажетті құқықтық тетіктерден шет қалмауын қамтамасыз етуге бағытталған.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі