Көппәтерлі тұрғын үйдегі пәтер, коммерциялық жай, автотұрақ орны немесе қойма меншік иелерінің құқықтық мәртебесі бірдей кондоминиум қатысушысы болып саналады. Әрбір ие өз мүлкін жеке меншік құқығымен еркін пайдаланып, билік ете алады, алайда ортақ мүлікке келгенде үйге ортақ талаптар мен міндеттерге бағынуға тиіс.
Ортақ мүлік пен дара меншіктің байланысы
Тұрғын үйдегі пәтерге, тұрғын емес үй-жайға, паркинг немесе қоймаға иелік ету кондоминиумның ортақ мүлкінен автоматты түрде үлес береді. Бұл үлеске ғимараттың құрылымдары ғана емес, тұрғын үй орналасқан әрі оны күтіп-ұстауға арналған жер учаскесі де кіреді.
Заң талабы бойынша ортақ мүліктегі бұл үлес жеке меншіктен бөлінбейді. Яғни, пәтерді немесе қойманы сатып, ортақ мүліктегі үлесті бөлек алып қалу немесе керісінше оны жеке сату мүмкін емес.
Үйді басқаруға қатысу және күтіп-ұстау міндеті
Меншік иесі тек үй ішіндегі мүлкіне ғана емес, ортақ мүлікті сақтау мен дамытуға да тікелей жауапты. Осыған байланысты заң бірнеше нақты міндет жүктейді:
- Жалпы жиналыстарға қатысып, кондоминиум объектісін басқару нысаны мен субъектісін таңдауға дауыс беру;
- Өзіне тиесілі жеке үй-жайды, тұрақ орнын, қойманы және ортақ мүлікті күтіп-ұстау ауыртпалығын көтеру;
- Тұрғын емес үй-жайлар үшін жиналыста белгіленген ағымдағы жарнаны пәтер иелеріне арналған көлемнен екі еседен асырмай төлеу;
- Коммуналдық қызмет көрсететін ұйымдармен тікелей жеке келісімшарттар жасасу.
Егер ғимарат пайдалануға қабылданғаннан кейін пәтерлер, коммерциялық орындар, тұрақ немесе қоймалар сатылмай, тапсырыс берушінің (құрылыс салушының) меншігінде қалса, ол да осы ағымдағы, жинақтаушы, нысаналы жарналарды және уақтылы төлемеген жағдайдағы өсімпұлдарды төлеуге міндетті.
Мүлікті жалға беру және тұрғындардың жауапкершілігі
Пәтерді, орынтұрақты немесе қойманы жалға беру меншік иесін заңды міндеттерінен босатпайды. Сол сияқты, иесінің басқа мекенжайда тұруы да оның басқаруға қатысу құқығын шектемейді немесе төлемдерден құтқармайды.
Мүлікті жалдауға берген кезде иесі мүлік иелері бірлестігінің (МИБ) төрағасына немесе үйді басқару субъектісіне жалға алушы туралы мәліметті хабарлауға тиіс. Сонымен қатар меншік иелері мен тұрғындарға мынадай қағидаларды қатаң сақтау міндеті жүктеледі:
- Белгілі бір уақытта тыныштықты сақтау, азаматтардың демалысына кедергі келтіретін, шұғыл қажеттілік тудырмаған шулы жұмыстарды жүргізбеу;
- Темекі өнімдерін, оның ішінде қыздырылатын темекіні, қорқор қоспаларын тек арнайы белгіленген орындарда ғана тұтыну;
- Құрылыс, санитариялық, экологиялық және өртке қарсы нормаларды мүлтіксіз орындау.
Қаржылық ашықтықты талап ету және ортақ мүлікті пайдалану
Барлық бекітілген жарналарды төлеп отырған кез келген меншік иесінің қаржылық ашықтықты талап етуге толық құқығы бар. Атап айтқанда, үйдің ағымдағы және жинақ шоттарындағы қаражаттың жай-күйі туралы мәліметті кедергісіз сұрап ала алады.
Ал кондоминиумның шектеулі пайдаланылатын ортақ мүлкі жеке адамға бекітілсе, ол шарт талаптарына сай жалға беріледі. Мұндай жағдайда жалға алу ақысы МИБ-тің шотына немесе тұрғындар тікелей бірлесіп басқару нысанын таңдаған болса, басқару субъектісінің арнайы ашылған шотына түседі.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі