Халықаралық іскерлік операциялар мен тауар айналымында қолданылатын бағалар мемлекеттік кіріс көлеміне тікелей әсер етеді. Осыған байланысты уәкілетті орган нарықтық құннан ауытқуды немесе салық салу базасын азайту қаупін анықтаған жағдайда арнайы бақылау шараларын қолданады. «Трансферттік баға белгілеу туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 9-бабында трансферттік баға белгілеу мәселелері бойынша тексерулер тағайындаудың нақты себептері мен олардың құқықтық негіздері бекітілген.
Тексеру тағайындауға қандай жағдайлар негіз болады?
Заң талабы бойынша уәкілетті орган кез келген уақытта өз бетінше тексеру аша бермейді. Мұндай тексерулер тек мынадай үш жағдайдың бірі анықталған кезде тағайындалады:
- Бағаның немесе шарттың нарықтан ауытқуы: мәміле шарттарының нарықтық шарттардан немесе ондағы бағаның нарықтық бағалардан ауытқу фактісі нақты тіркелгенде;
- Өзге мемлекеттік органдардың ақпараты: мемлекеттік құрылымдардан трансферттік бағалардың қолданылғаны туралы ресми мәліметтер келіп түскенде;
- Ақпарат көздерінің тапшылығы: салық және кеден заңнамасының сақталуына тексеру жүргізу барысында нарықтық бағалар бойынша ақпарат көздері болмаған жағдайда.
Мемлекеттік бақылаудың нысандары мен тәртібі
Трансферттік бағаларды қолдану саласындағы бақылау тек бір ғана тәсілмен шектелмейді. Заңнама мемлекеттік бақылауды екі бағытта қарастырады: тексеру нысанында және бақылаудың өзге де нысандарында.
Тікелей тексеру іс-шаралары Қазақстан Республикасының Кәсіпкерлік кодексінде белгіленген жалпы қағидаттар мен кепілдіктерге сай жүзеге асырылады. Ал бақылаудың өзге нысандары аталған салалық Заң талаптарына бағынады. Бұл ретте тексерудің нақты тәртібі, кезеңдері мен мерзімдік ерекшеліктері Қазақстанның салық заңнамасымен, сондай-ақ Еуразиялық экономикалық одақтың және еліміздің кеден заңнамасымен реттеледі.
Бизнес нені ескеруі керек?
Кәсіпкерлер үшін трансферттік баға белгілеу бойынша тексерулерге тап болу қаупі мәміле бағалары нарықтағы орташа көрсеткіштерден алшақтаған сәттен бастап туындайды. Егер компания мәміле құнын қалыптастыру кезінде тиісті экономикалық негіздемелер мен ресми нарықтық деректерді алдын ала дайындап қоймаса, бұл мемлекеттік органдардың назарын аударып, тексеру тағайындауға себеп болуы мүмкін.
Сонымен бірге кедендік және салықтық тексерулер кезінде нарықтық баға туралы деректердің жеткіліксіз болуы мәселені трансферттік баға бақылауына ұластыруы ықтимал. Сондықтан сыртқы сауда және ірі мәмілелерде нарықтық баға қайнаркөздерімен жұмыс істеу – бизнестің құқықтық қауіпсіздігінің басты шарты.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі