Білікті заң көмегінің бірыңғай цифрлық жүйесі — адвокаттар мен заң консультанттарының қызметін автоматтандыруға арналған арнайы ақпараттық платформа. Бұл норма «Адвокаттық қызмет және білікті заң көмегі туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 24-бабында бекітілген. Жүйе заңгерлік көмек көрсету үдерісін цифрлық форматқа көшіріп, кәсіби қауымдастықтың жұмысын бір стандартқа сәйкестендіреді.
Жүйенің негізгі мақсаты мен қызмет аясы
Заң талабы бойынша бұл цифрлық жүйе екі негізгі субъектінің қызметін қамтиды: адвокаттық қызмет және заң консультанттарының қызметі. Осы салалардағы іс жүргізу мен өзара әрекеттесуді автоматтандыру мамандардың уақытын үнемдеп, қызмет көрсету сапасы мен ашықтығын реттеуге көмектеседі.
Сонымен қатар, аталған цифрлық орта мемлекет кепілдік берген заң көмегі жүйесімен тығыз байланысты тетіктердің бірі ретінде қарастырылады.
Құпиялылықты сақтау кепілдігі
Құқықтық көмек саласындағы кез келген ақпараттық жүйеге қойылатын ең басты талап — мәліметтердің жария болмауы. Заңда бірыңғай цифрлық жүйе жұмыс істеген кезде құпиялылықты сақтау міндетті түрде қамтамасыз етілетіні тікелей жазылған.
Бұл ереже мынадай талаптарды білдіреді:
- Азаматтар мен заңды тұлғалардың заңгерге сеніп тапсырған мәліметтері қорғалады;
- Жүйедегі деректер тек кәсіби қызмет аясында және заңмен белгіленген тәртіпте ғана өңделеді;
- Үшінші тұлғалардың қорғалған деректерге негізсіз қол жеткізуіне жол берілмейді.
Цифрлық объектілерді сенімгерлік басқару
Білікті заң көмегінің бірыңғай цифрлық жүйесінің цифрлық нысандары кәсіби қоғамдастықтың өз басқаруына беріледі. Заң бойынша олар «Мемлекеттік мүлік туралы» Қазақстан Республикасының Заңында белгіленген тәртіппен:
- Республикалық адвокаттар алқасына;
- Республикалық заң консультанттары алқасына сенімгерлік басқаруға табысталады.
Бұл тәсіл цифрлық инфрақұрылымды тікелей құқық қорғаушы кәсіби институттардың қадағалауына беріп, жүйені кәсіби қажеттіліктерге бейімдеп ұстауға мүмкіндік береді.
Заңнамалық түзетулер мен қолданыс ерекшелігі
24-баптың құқықтық қолданысы заңнамалық өзгерістермен толықтырылып отырады. Мәселен, бапқа 2021 жылғы өзгерістер енгізілген болса, 2026 жылғы 9 қаңтарда қабылданған № 256-VIII ҚР Заңы бойынша алдағы уақытта жаңа түзетулер күшіне енеді. Аталған норма ресми жарияланған күннен кейін алты ай өткен соң қолданысқа енгізіледі. Сондықтан кәсіби заңгерлер жүйені пайдалану барысында өзгерістердің күшіне ену мерзімдерін ескеруі қажет.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі