Сот шешімімен келіспеген тараптың өз құқығы мен заңды мүддесін қорғаудағы басты құралы — апелляциялық шағым. Ал іске қатысқан прокурор бұл кезеңде сот актісіне апелляциялық өтінішхат келтіре алады. Процестік заңнамада бұл құжаттарды ұсынудың нақты механизмі мен уақыт шеңбері белгіленген, оларды бұзу апелляциялық іс жүргізудің басталуын кешіктіруі немесе шағымның қараусыз қалуына әкелуі мүмкін.
Құжатты қай сотқа тапсыру қажет?
Азаматтық процестік кодекстің 403-бабына сәйкес, апелляциялық шағым немесе прокурордың өтінішхаты тікелей жоғары тұрған сатыға емес, дауды қарап, шешім қабылдаған бірінші сатыдағы сот арқылы беріледі.
Егер шағым иесі құжатты тікелей апелляциялық сатыға жолдаса, ол (Кодекстің 27-1-бабының қағидалары бойынша қаралған шешімдерден басқа жағдайда) шешім шығарған бастапқы сотқа қайтарылуға жатады. Бұл рәсім заңдағы іске қатысушыларды құжатпен қамтамасыз ету және апелляцияға дайындық талаптарын орындау үшін қажет. Сондықтан артық уақыт жоғалтпас үшін құжат бірден бірінші сатыдағы сот кеңсесіне ұсынылуы тиіс.
Іске қатысушылар санына сай көшірме тапсыру талабы
Апелляциялық шағым мен өтінішхат сотқа іске қатысатын адамдардың санына қарай жеткілікті көшірмелермен қоса беріледі. Бұл сот процесіндегі ашықтық пен тараптардың теңдігін қамтамасыз ету үшін қойылатын талап.
Сонымен қатар заң судьяға қажет болған жағдайда шағым немесе өтінішхат берген адамды оған тіркелген жазбаша дәлелдемелердің де көшірмелерін іске қатысушылар санына сәйкес тапсыруға міндеттеу өкілеттігін береді.
Апелляциялық шағым беру мерзімі қалай есептеледі?
Кодексте өзге мерзімдер көзделген реттерді қоспағанда, апелляциялық шағым немесе өтінішхат бір ай ішінде берілуі мүмкін. Алайда бұл мерзімді есептеу сәті іске қатысу деңгейіне қарай ерекшеленеді:
- Сот талқылауына қатысқан тұлғалар үшін: бір айлық мерзім сот шешімі түпкілікті нысанда шығарылған күннен бастап есептеледі;
- Сот отырысына қатыспаған тұлғалар үшін: мерзім шешімнің көшірмесі оларға ресми жіберілген күннен бастап есептеледі.
Өткізіп алған мерзімді қалпына келтіру
Егер белгіленген бір айлық уақыт өтіп кетсе, мерзімді қалпына келтіру туралы арызды шешім шығарған бірінші сатыдағы сот қарайды. Мұндай мәселе Азаматтық процестік кодекстің 126-бабының ережелері бойынша қарастырылады. Тиісінше, өтініш беруші мерзімді дәлелді себептермен өткізіп алғанын құжаттар арқылы негіздеуі қажет.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі