Қазақстан аумағындағы ақша айналымы мен есеп айырысу тәртібі ұлттық қаржы жүйесінің тұрақтылығына тікелей байланысты. «Валюталық реттеу және валюталық бақылау туралы» заңның негізгі талабы бойынша ел аумағында резиденттер арасындағы валюталық операцияларға жалпы тыйым салынған. Дегенмен, экономикалық қажеттіліктерге сай бұл қағиданың заңмен шектелген нақты ерекшеліктері және шетелдік қатысушыларға арналған дербес ережелері бар.
Резиденттер арасында шетел валютасын қолдануға қашан рұқсат?
Қазақстан резиденттері ішкі нарықтағы сауда-саттық пен қызметтерді негізінен ұлттық валютада жүргізуге міндетті. Алайда 6-бапта ішкі мәмілелерде шетел валютасы мен валюталық құндылықтарды қолдануға болатын жағдайлар нақты көрсетілген:
- мемлекеттік деңгейдегі есеп айырысулар: Ұлттық Банк, Қаржы министрлігі және Қазақстанның шет елдердегі мекемелері қатысатын операциялар;
- банктер мен қаржы институттарының қызметтері: уәкілетті банктердің заңды лицензия негізінде валюталық құндылықтармен жұмыс істеуі және өз қызметтеріне ақы төлетуі;
- бағалы қағаздар мен қаржы нарығы: шетел валютасында белгіленген бағалы қағаздарды сатып алу, сату, олар бойынша сыйақы төлеу, вексельдер беру және брокерлік қызметтерге байланысты қаржылық аударымдар;
- шетелдік іссапарлар: жеке тұлғаның елден тыс жерге іссапарға шығуына байланысты шығыстарын төлеу, өкілдік шығындар және жұмсалмаған авансты өтеу;
- жеке сипаттағы аударымдар: жеке тұлғалардың басқа адамдарға немесе қайырымдылық ұйымдарына өтеусіз ақша мен валюталық құндылықтарды аударуы, сондай-ақ өзге жеке тұлғаның атына банктік салым салу;
- сауда мен тасымалдың арнайы бағыттары: бажсыз сауда дүкендеріндегі және халықаралық тасымал жолында жолаушыларға тауар өткізу мен қызмет көрсету кезіндегі есеп айырысулар;
- шетелдік ұйымдардың филиалдары мен өкілдіктерінің арасындағы ішкі операциялар.
Резиденттер мен бейрезиденттер арасындағы есеп айырысу
Шетелдік азаматтар мен компаниялар тартылған мәмілелерде реттеу едәуір икемді. Заң бойынша резиденттер мен бейрезиденттер арасындағы валюталық операциялар ұлттық валютада да, шетел валютасында да жүзеге асырыла береді.
Егер заңнамада нақты мәмілеге қатысты шектеу немесе арнайы талаптар тікелей белгіленбесе, екі тарап арасындағы валюталық операциялар еш кедергісіз, еркін тәртіппен жүргізіледі. Бұл халықаралық сауда мен сыртқы экономикалық серіктестікті қолдауға мүмкіндік береді.
Бейрезиденттерге берілген құқықтар мен еркіндіктер
Шетелдік инвесторлар мен кәсіпкерлердің ел аумағындағы қаржылық қозғалысына заңнама шеңберінде айтарлықтай кепілдіктер берілген. Бейрезиденттер Қазақстанның валюталық заңнамасына сәйкес келесі әрекеттерді шектеусіз жасауға құқылы:
- Қазақстанда ашылған өздерінің филиалдары мен өкілдіктерінен кез келген валюталық операция бойынша қаржы алу және оларға ақша аудару;
- депозиттерден, бағалы қағаздардан, қарыз мәмілелерінен түскен дивидендтерді, сыйақылар мен өзге де кірістерді елден еркін шығару және аудару;
- ел аумағында бейрезиденттердің өзара валюталық операцияларын шектеусіз жүзеге асыруы.
АХҚО аумағы және құндылықтарды шекарадан өткізу
«Астана» халықаралық қаржы орталығының (АХҚО) аумағында қаржылық және кәсіби қызметтер көрсету кезінде валюталық операцияларды жүргізу шарттары дербес анықталады. Бұл тәртіп Ұлттық Банкпен келісіле отырып, қаржы орталығының өз актілерінде бекітіледі.
Сонымен бірге, валюталық құндылықтарды елге әкелу мен сыртқа шығару тәртібі де нақтыланған: егер Еуразиялық экономикалық одақтың немесе Қазақстанның кеден заңнамасының нормалары толық сақталса, азаматтар мен компаниялар валюталық құндылықтарды шекарадан шектеусіз өткізе алады.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі