Қылмыстық іс жүргізу барысында құқығы бұзылған адам үшін әрбір күнтізбелік күн маңызды. Шағымдарды берудің мерзімдері қылмыстық процестің қай кезеңде тұрғанына, нақты кімнің қандай әрекетіне немесе қандай құжатқа қарсылық білдіріліп жатқанына тікелей байланысты белгіленеді.
Тергеу мен сот талқылауы кезіндегі шағымдар
Анықтаушының, анықтау органының, тергеушінің, прокурордың, судьяның немесе соттың әрекеттері мен қабылдаған шешімдері заңға қайшы деп танылса, оларға процестің белсенді кезеңінде толықтай жүгінуге болады. Заң бұл құқықты сотқа дейінгі бүкіл тергеп-тексеру барысында және сот талқылауы жүріп жатқан кезде шектемейді.
Бұл ереже іс бойынша тараптардың тергеу немесе сот өндірісі аяқталғанға дейін өз құқықтарын дер кезінде қорғауына мүмкіндік береді. Заңсыз деп танылған кез келген іс-әрекет немесе қаулы бойынша мәселені сол процестік кезең аяқталғанға дейін көтеруге жол ашық.
Істі сотқа дейін тоқтату туралы шешімге шағымдану
Егер қылмыстық істі сотқа дейінгі сатыда тоқтату туралы шешім шығарылса, бұған қарсы шағым берудің нақты уақыт шегі бар. Мұндай шешімге шағымдар қылмыстық қудалау органының тиісті қаулысы шығарылған немесе оны прокурор бекіткен сәттен бастап бір жыл ішінде берілуі мүмкін.
Бұл мерзімді жіберіп алмау процестік қадамдар үшін өте маңызды. Егер қылмыстық қудалауды тоқтату жөніндегі қаулымен келіспеушілік болса, бір жылдық мерзімді есепке алып, тиісті шағымды уақытылы дайындау талап етіледі.
Сот сатыларындағы актілерге шағым келтіру
Бірінші, апелляциялық немесе кассациялық сатылардағы соттар шығарған сот актілеріне шағым беру тәртібі мен уақыт шеңбері жеке нормалармен реттеледі. Мұндай жағдайда шағымдар Қылмыстық-процестік кодексте арнайы белгіленген мерзімдер шегінде ғана беріледі.
Сондықтан шығарылған шешімнің мәртебесіне қарап, оның қай сатының актісі екенін нақты ажыратып алу қажет. Бұл заңды күшіне енген немесе енбеген үкімдер мен қаулыларға уақытылы шағым түсіру үшін негіз болады.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі