Қазақстанда адамды клондау заңнама деңгейінде қатаң қылмыстық құқық бұзушылық ретінде танылады. Қылмыстық кодекстің 129-бабы бойынша тек адамның генетикалық көшірмесін жасау әрекеті ғана емес, адам эмбрионын белгілі бір мақсаттарға пайдалану немесе оны шекарадан өткізу де тікелей қылмыстық жауаптылыққа әкеп соғады.
Заң бойынша тыйым салынған әрекеттер
Қылмыстық заңнама адамның генетикалық дербестігі мен биоэтикалық қауіпсіздігіне қарсы келетін бірнеше нақты іс-әрекетті қылмыс ретінде белгілейді:
- Адамды клондау;
- Биомедициналық зерттеулер мақсаттары үшін адам эмбриондарын жасау;
- Адам эмбрионын коммерциялық, әскери немесе өнеркәсіптік мақсаттарда пайдалану;
- Жыныстық жасушаларды немесе адам эмбрионын дәл осы мақсаттарда Қазақстан Республикасының аумағынан әкету.
Аталған іс-әрекеттерді жасағаны үшін кінәлі тұлға белгiлi бiр лауазымдарды атқару немесе белгiлi бiр қызметпен айналысу құқығынан екі жылға дейiнгi мерзiмге айырылуы мүмкін (немесе онсыз) және үш жылға дейiнгi мерзiмге бас бостандығынан айыру жазасы қолданылады.
Ауырлататын мән-жайлар және жазаның қатаңдауы
Егер бұл қылмыстар бірнеше адамның қатысуымен немесе жүйелі түрде жасалса, жауаптылық шарасы айтарлықтай қатаңдай түседі. 129-баптың екінші және үшінші бөліктерінде мынадай ауырлататын мән-жайлар көрсетілген:
- Адамдар тобы немесе алдын ала сөз байласу арқылы жасалуы, сондай-ақ бірнеше рет қайталануы: мұндай жағдайда төрт жылдан сегіз жылға дейiнгi мерзiмге бас бостандығынан айыру жазасы тағайындалады. Бұған қоса сот үш жылға дейінгі мерзімге белгілі бір лауазымды атқару немесе қызметпен айналысу құқығынан айыруы мүмкін;
- Қылмыстық топтың жасауы: бұл құрам бойынша жаза мерзімі жеті жылдан он екі жылға дейінгі бас бостандығынан айыруды құрайды, сондай-ақ белгілі бір қызметпен айналысу құқығынан бес жылға дейінгі мерзімге айыру жазасы қоса қолданылады.
Ғылыми және медициналық қызметтегі тәуекелдер
Бұл норма әсіресе биотехнология, репродуктивтік медицина және клиникалық зерттеулер саласындағы мамандарға тікелей қатысты. Адам эмбрионын коммерциялық не өнеркәсіптік сипатта қолдануға, сондай-ақ биоматериалдарды заңсыз мақсатта елден шығаруға салынған тыйым ғылыми ортадағы шекараны нақты сызып береді.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі