Көшелер мен тасжолдардағы қозғалысты реттеу тек бағдаршам мен белгілерге ғана тәуелді емес. Қазақстан заңнамасында цифрлық тетіктер арқылы тасқынды басқаратын, жолаушы мен жүк тасымалын қадағалайтын кешенді құрылым ретінде интеллектуалды көлік жүйесі бекітілген. «Жол жүрісі туралы» заңның 31-бабына сәйкес, бұл — өзара байланысты автоматтандырылған құралдар негізінде қозғалыс қауіпсіздігін сақтауға және жағдайды жедел бағалауға арналған біртұтас жүйе.
Интеллектуалды жүйенің атқаратын қызметі
Аталған цифрлық кешен жол желісіндегі ахуалды үздіксіз бақылап, көліктік үдерістерді біріздендіруді көздейді. Заң бойынша жүйе мынадай міндеттерді орындайды:
- жол жүрісін және барлық көлік түрінің қызметін нақты уақыт режимінде басқару;
- қозғалыс қауіпсіздігін және жалпы жағдайдың мониторингін жүргізу;
- жолаушыларды, багажды, жүктерді, сондай-ақ пошта жөнелтілімдерін тасымалдау қызметіне мониторинг пен мемлекеттік бақылауды қамтамасыз ету;
- көліктік қызметтің қалай ұйымдастырылғаны туралы жол жүрісіне қатысушыларға дер кезінде ақпарат беру;
- ағымдағы жағдайды бағалау үшін бастапқы деректер жинап, жол-көлік ахуалы бойынша түйін қалыптастыру;
- криминалдық оқиғалар, төтенше жағдайлар немесе жол жүрісі мен автомобиль көлігі туралы заңнаманы бұзу фактілері анықталған кезде ақпаратты тиісті уәкілетті органдарға жедел жіберу.
Мемлекеттік органдар мен әкімдіктердің құзыреті
Жүйенің жұмысы салалық министрлік пен жергілікті билік арасында нақты бөлінген. Көлік саласындағы уәкілетті орган жүйені ұйымдастыру және оның тұрақты жұмыс істеуі бойынша нормативтік құқықтық актілерді бекітеді және жалпы қызметін қамтамасыз етеді.
Ал облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың және астананың жергілікті атқарушы органдары жүйені тікелей өңірлік деңгейде жүзеге асыруға жауапты. Олар мынадай шараларды орындауға міндеттелген:
- қозғалысты жедел басқару мақсатында әкімдік құрамында мамандандырылған құрылымдар құру;
- көше қозғалысын және қалалық жолаушылар көлігін реттейтін заманауи интеллектуалды жүйелерді енгізу;
- көшелерде кептеліс пайда болған жағдайда жол-пайдалану қызметтерінің жұмысына қойылатын талаптарды белгілеу;
- мемлекеттік бақылау шараларын күшейтіп, көліктік жоспарлау мен жол жүрісін ұйымдастыруды жетілдіру.
Жол қозғалысына қатысушылар мен тасымалдаушылар үшін нені білдіреді?
Қарапайым жүргізушілер мен жаяу жүргіншілер үшін бұл — жолдағы өзгерістер мен қауіпті учаскелер жайлы жедел хабардар болу және көлік ағынының реттелуі. Ал кәсіби тасымалдаушыларға қойылатын бақылау деңгейі жоғары: жолаушы, жүк немесе пошта тасымалының заң талаптарына сәйкестігі жүйе арқылы қадағаланады. Сондай-ақ төтенше оқиғалар мен құқық бұзушылықтар автоматты түрде уәкілетті органдарға түсетіндіктен, жолдағы жауапкершілік күшейе түседі.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі