Ауылдық жерде шаруашылық жүргізу немесе саяжай салу үшін жер учаскесін иелену оның нысаналы мақсатын қатаң сақтауды талап етеді. Қазақстан Республикасының Жер кодексі бойынша азаматтарға жеке қосалқы шаруашылыққа, бағбандыққа, саяжай құрылысына және бау-бақшаға берілетін жерлердің пайдалану ережелері мен құқықтық мәртебесі нақты бөлінген.
Жеке қосалқы шаруашылық жерлерінің түрлері мен пайдалану мақсаты
Жеке қосалқы шаруашылық жүргізуге арналған жер тек Қазақстан Республикасының азаматтарына және ауылдық елді мекендердің жерінен бөлінеді. Заң бойынша мұндай жер учаскесі екі дербес бөліктен тұрады:
- Үй маңындағы телім — ауылдық елді мекендердің шекарасында беріледі. Бұл жер ауыл шаруашылығы өнімін өндірумен қатар, тұрғын үй мен шаруашылық-тұрмыстық құрылыстар тұрғызуға және балық өсіру бассейнін орналастыруға арналған. Құрылыс барысы сәулет және қала құрылысы заңнамасына сай болуы шарт.
- Егістік телім — жер-шаруашылық орналастыру жобасына сай ауылдық елді мекендердің аумағынан немесе әкімшілік бағынысқа берілген жерден бөлінеді. Мұндай телім тек ауыл шаруашылығы өнімін, оның ішінде бассейндердегі аквашаруашылық өнімін өндіру үшін ғана пайдаланылады. Мұнда тұрғын үй салуға жол берілмейді.
Жер телімінің нақты қай түрге (үй маңындағы немесе егістік) жататыны кент, ауыл немесе ауылдық округ әкімінің құқық беру туралы шешімінде және сәйкестендіру құжатында міндетті түрде жазылады.
Бағбандық, саяжай және бау-бақшаға берілетін жерлер
Қазақстан азаматтары бағбандықпен айналысу, саяжай салу немесе бау-бақша шаруашылығын жүргізу үшін үш түрлі санаттан жер ала алады:
- ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлер;
- ауылдық елді мекендердің жерлері;
- босалқы жерлер.
Аталған жерлер азаматтарға бау-бақша мен көкөніс өсіруге, сондай-ақ тиісті саяжай үйлері мен қосалқы құрылыстар салуға мүмкіндік береді.
Кооперативтерге бірігу және ортақ мүлікке кондоминиум қолдану
Жеке қосалқы шаруашылықпен, бағбандықпен және саяжай құрылысымен айналысатын азаматтар ортақ мүдделерін шешу үшін ұйымдасуға құқылы. Олар жай серіктестіктерге, бағбандық немесе өзге де тұтыну кооперативтеріне ерікті түрде біріге алады.
Егер бағбандық немесе саяжай жерлері азаматтардың жеке меншігінде болып, ал ортақ жолдар, желілер немесе өзге де ортақ мұқтаждықтарға арналған мүлік ортақ үлестік меншікте қалса, меншік иелерінің арасындағы қатынастарға заңнамадағы кондоминиум туралы нормалар қолданылады. Бұл бірлескен инфрақұрылымды әділ басқаруға және оның шығындарын ортақ өтеуге құқықтық негіз болады.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі