Жылжымайтын мүлікті кепілге қойған кезде оның астындағы жер телімінің тағдыры қалай шешілетіні көпшілікті алаңдататын негізгі мәселелердің бірі. Жер заңнамасы бойынша үй, құрылыс немесе ғимарат кепілге берілгенде, олар орналасқан жер учаскесі немесе соған тиесілі жер пайдалану құқығы да автоматты түрде кепіл мәніне айналады. Бұл қағида жер мен оның үстіндегі мүліктің құқықтық байланысын сақтауға бағытталған.
Бөлінетін және бөлінбейтін жер учаскелерін кепілге қою
Кепіл шартын жасау барысында жер учаскесінің мәртебесі — оның бөлінетін немесе бөлінбейтін телім екені маңызды рөл атқарады:
- Бөлінетін жер учаскесі: Үйді немесе ғимаратты кепілге қою кезінде, егер шартта басқаша қарастырылмаса, тек сол нысан орналасқан және оған қызмет көрсетуге қажетті жер бөлігі (немесе осы бөлікке жер пайдалану құқығы) кепілге өтеді. Алайда тараптар өзара келісе отырып, учаскенің одан үлкен бөлігін немесе бүкіл жер телімін кепілге беруге құқылы.
- Бөлінбейтін жер учаскесі: Мұндай телімде немесе оған қызмет көрсету үшін арнайы белгіленген аумақта тұрған үйді кепілге салғанда, бүкіл жер учаскесі немесе оған тиесілі толық жер пайдалану құқығы бір мезгілде кепіл ауыртпалығына түседі.
Сондай-ақ ғимаратты кепілге беру барысында сәйкес келетін жер учаскесінің немесе оның бөлігінің, соның ішінде жер пайдалану құқығының нақты құны міндетті түрде ескерілуі қажет.
Ортақ меншіктегі нысандар мен кондоминиум үй-жайларының тәртібі
Бөлінбейтін жер телімінде ортақ меншіктегі құрылыстар орналасқан кезде, ғимаратты кепілге салу оны орналастыру, күтіп-ұстау және пайдалану үшін қажетті жердің де кепілге өтуін білдіреді. Егер заңмен белгіленген тәртіппен бөлінген бөлік немесе ортақ мүліктегі белгілі бір үлес кепілге берілсе, кепіл ауыртпалығы сол көлемге сәйкес келетін жер үлесіне де қатар түседі.
Кондоминиум объектісіндегі үй-жайларды (мысалы, көппәтерлі үйдегі пәтер немесе коммерциялық орын) кепілге салған жағдайда, қолданыстағы заңнамаға сәйкес айқындалатын ортақ мүліктегі және жер учаскесіндегі үлес те тікелей кепіл мәні болып саналады.
Мемлекеттік жер пайдаланушыларға қойылатын шектеу
Мемлекеттік жер пайдаланушыларға қатысты қатаң талап белгіленген. Олар өздеріне тиесілі тұрақты жер пайдалану құқығын тек сол учаскеде тұрған үйді, құрылысты немесе ғимаратты және оған қызмет көрсетуге арналған бөлікті бір мезгілде кепілге айналдырған жағдайда ғана кепілге бере алады.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі