Азаматтар мен заңды тұлғалардың қарызы немесе өзге де заңды міндеттемелері орындалмаған жағдайда, оларға тиесілі жер телімі немесе жер пайдалану құқығы өндіріп алу нысанына айналуы мүмкін. Қазақстан Республикасының Жер кодексі мұндай жағдайда бұрынғы иеленушінің құқығы қашан тоқтатылатынын және мүлікті сатуды кейінге қалдырудың нақты мүмкіндіктерін реттейді.
Жерге құқықтың тоқтатылу сәті
Міндеттемелер бойынша жер учаскесінен немесе жер пайдалану құқығынан өндіріп алу барысында меншік иесінің немесе уақытша иеленушінің құқығы бірден жойылмайды. Заң бойынша, бұрынғы иенің құқығы жаңа иеленушінің құқықтық мәртебесі ресми түрде туындаған кезде ғана тоқтатылады.
Яғни өндіріп алу шаралары басталған күннен бастап емес, жер заңда көзделген тәртіппен басқа тұлғаның меншігіне немесе пайдалануына өткен сәттен бастап бастапқы иесінің құқығы толықтай тоқтатылды деп саналады. Бұл ретте Жер кодексінің 63-бабында көрсетілген ережелер негізге алынады.
Сот арқылы сатуды кейінге қалдыру шарттары
Егер жер телімі немесе жер пайдалану құқығы кепілге қойылған болса, кепіл беруші азамат немесе ұйым соттан жерді сату мерзімін шегеруді сұрауға құқылы. Сот мұндай шешімді өз бетінше емес, тек кепілге берушінің ресми өтініші бойынша қарайды.
Жер учаскесін сатуды кейінге қалдыру үшін келесі негіздердің бірі болуы талап етіледі:
- Дәлелді себептердің болуы: дүлей апат немесе өзге де төтенше жағдайлар орын алғанда;
- Жердің нысаналы мақсаты: егер кепілге салынған нысан тікелей ауыл шаруашылығы мақсатындағы жер болса.
Шегерудің рұқсат етілген шегі мен маңызы
Заң талабы бойынша сот кепілге қойылған жер учаскесінен немесе жер пайдалану құқығынан өндіріп алу туралы шешім қабылдағанда оның сатылуын бір жылға дейінгі мерзімге кейінге қалдыра алады. Бір жылдан асатын уақытқа шегеруге заңмен жол берілмейді.
Бұл құқықтық тетік, әсіресе, табиғи апаттан немесе тосын жағдайдан зардап шеккен шаруалар мен жер иелері үшін маңызды құрал. Берілген мерзім ішінде борышкер қаржылық қиындықтарды реттеуге, қарызын қайтаруға немесе міндеттемелерін орындау арқылы жерден айырылып қалмауға нақты мүмкіндік алады.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі