Міндетті автосақтандыру полисінің болуы жүргізушіні кез келген жол апатында материалдық шығыннан автоматты түрде құтқармайды. Заң бойынша сақтандыру компаниясы жәбірленушіге тиісті төлемді жасағанымен, белгілі бір жағдайларда төленген қаражатты апатқа кінәлі сақтанушыдан қайтарып алуға құқылы. Бұл тетік заңнамада кері талап қою құқығы (регресс) деп аталады.
Сақтандырушы қай кезде кері талап қоя алады?
Сақтандыру төлемін өтеген ұйым кінәлі жүргізушіге төленген қаржы шегінде мынадай нақты негіздер бойынша кері талап қоюға хақылы:
- Мас күйде рөлге отыру: жүргізушінің көлікті алкогольдік, есірткілік немесе уытқұмарлық масаң күйде басқаруы салдарынан апат болса;
- Куәландырудан бас тарту: мас күйін анықтау үшін жіберілген медициналық куәландырудан жүргізушінің дәлелсіз себептермен өтпей қоюы;
- Басқару құқығының болмауы: көлік оқиғасы орын алған сәтте жүргізушінің тиісті көлікті жүргізуге заңды құқығы болмаса;
- Оқиға орнынан кетіп қалу: зардап шеккен адамға шұғыл медициналық көмек көрсету жағдайын қоспағанда, жүргізушінің апат болған жерден қасақана кетіп қалуы;
- Қасақана әрекет: сақтандыру оқиғасының орын алуына әдейі бағытталған іс-қимылдар (қажетті қорғану және аса қажеттілік жағдайлары бұған жатпайды);
- Шығынды азайту шараларын жасамау: оқиға кезінде болатын шығынды азайтуға қасақана әрекет етпеу;
- Техникалық ақау: сот талқылауы барысында көліктің ақауы бар екенін сақтанушының білгені немесе білуге тиіс болғаны анықталса;
- Көлікті мақсатсыз пайдалану: көлік құралының тікелей техникалық сипатына сай келмейтін мақсаттарға қолданылуы.
Жол сапасы салдарынан болған апат және жауапкершіліктің ауысуы
Заңда көлік иесінің мүддесін қорғайтын маңызды жайт та қарастырылған. Егер сақтандыру жағдайы автомобиль жолдары мен олардың бойындағы ғимараттардың нашар күтімінен, яғни жолдың қанағаттанғысыз сапасынан болғаны анықталса, жүргізушіден ақша талап етілмейді. Мұндай ретте көлік иесінің жол жағдайына кінәлі тұлғаға немесе мекемеге талап қою құқығы сақтандырушыға ауысады. Компания өз шығынын сол жолға жауапты тараптан өндіріп алады.
Сақтандыру полисі жүргізушіні өрескел заң бұзушылықтан қорғайтын кепілдік емес. Сақтандырушының талабы тек зардап шегушіге нақты төленген соманың шегінде ғана жүзеге асады.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі