Қазақстанда шетелдік ұйымдар мен азаматтар артық немесе қате ұсталған табыс салығын қайтару үшін салық органына арнайы өтініш бере алады. Мұндай салықтық тексеру мен шешім қабылдау үдерісі Салық кодексінің 700-бабымен нақты реттелген. Заңнама мемлекеттік органның іс-әрекетіне нақты мерзім бекітіп, өтінішті жан-жақты зерделеу тетіктерін ұсынады.
Өтінішті қарау мерзімі және оның тоқтатыла тұруы
Салық органы бейрезидент ұсынған өтінішті түскен күнінен бастап 20 жұмыс күні ішінде қарауға тиіс. Алайда бұл мерзім барлық жағдайда бірдей үзіліссіз жүрмейді. Төленген табыс салығының заңдылығын анықтау үшін қосымша тексеру қажет болғанда уақыт есебі уақытша тоқтатылады.
Мерзімді тоқтата тұруға мынадай жағдайлар негіз болады:
- табыс салығын бюджеттен қайтару мәселесі бойынша тақырыптық тексеру жүргізу кезеңі;
- басқа органдарға, шет мемлекеттердің құзыретті мекемелеріне немесе банктерге ресми сұрау салу жіберілген күннен бастап оған жауап алынғанға дейінгі кезең.
Салық органдарының сұрау салу және тексеру өкілеттігі
Өтінішті қарау барысында салық органы істің мән-жайын толық тексеруге құқылы. Осы мақсатта уәкілетті мемлекеттік органдарға, шетелдік құзыретті құрылымдарға, банктерге және өтініш иесінің өзіне қосымша ақпарат сұратып сауал жолдай алады.
Жалпы ереже бойынша, өтініш негізінде Салық кодексінің 15-тарауына сәйкес тақырыптық салықтық тексеру жүргізіледі. Ал егер бейрезиденттің елімізде құрылымдық бөлімшесі тіркелген болса, талап қоюдың ескіру мерзімі ішінде салықтық міндеттемелердің орындалуын және тұрақты мекеменің бар-жоғын анықтау үшін кешенді тексеру жүргізу туралы сұрау сол бөлімше орналасқан аумақтық салық органына жіберіледі.
Салық агенті таратылған немесе жеке тұлға өзі төлеген жағдайлар
Егер Қазақстанда салықты ұстап қалған салық агенті таратылса немесе банкрот деп танылса, салық органы өтініш иесінің резиденттік еліне ресми сұрау жолдайды. Қорытынды шешім осы сұрауға берілген ресми жауап пен салық агентінің бұрын тапсырған есептілігіне сүйеніп қабылданады. Егер шет мемлекеттің органы ақпарат беруден бас тартса немесе екі жылдан астам уақыт бойы жауап бермесе, салық органы өтінішті қараудан бас тартуға міндетті. Бұл жағдайда салық төлеуші өзара келісу рәсіміне бастамашылық ету құқығын сақтайды.
Бейрезидент-жеке тұлға салық агенті болып табылмайтын тұлғалардан табыс алып, салықты өзі төлеген жағдайда рәсім біршама оңайырақ. Мұндай істерде шешім міндетті тақырыптық тексерусіз, салық есептілігі мен өтінішке тіркелген құжаттар негізінде шығарылады.
Шешім қабылдау және қаражатты қайтару
Өтінішті зерделеу нәтижесі бойынша салық органы екі шешімнің бірін жазбаша түрде қабылдайды:
- табыс салығын толық немесе оның бір бөлігін қайтару туралы;
- салықты қайтарудан бас тарту туралы.
Құжатқа салық органының басшысы немесе оның орынбасары қол қояды. Қайтару туралы оң шешім шықса, өтініште халықаралық шартқа сәйкес тиесілі сома көрсетіліп, мөрмен куәландырылады. Бас тартылған жағдайда заңнама немесе халықаралық шарт нормаларына нақты сілтеме жасалып, тексеру қорытындыларына сәйкес толық негіздеме берілуі шарт.
Қайтару туралы шешім қабылданған соң, құжаттар салық агенті тіркелген жергілікті органға жолданады. Осы салық органы шешім шыққан күннен бастап 30 жұмыс күні ішінде табыс салығының сомасын бюджеттен бейрезидентке қайтаруды жүзеге асырады. Дайын шешім өтініш иесіне қол қойғызу арқылы табысталады немесе табыс етілгені туралы хабарламасы бар тапсырысты хатпен пошта арқылы жіберіледі.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі