Көшедегі қозғалыс қауіпсіздігі тек көлік тізгіндегендерге ғана емес, жол жиегімен немесе өткелмен жүретін әрбір адамға тікелей байланысты. Қазақстанның «Жол жүрісі туралы» заңы жаяу жүргіншіні толыққанды қозғалыс қатысушысы ретінде танып, оған белгілі бір құқықтар берумен қатар, нақты міндеттер мен тыйымдарды да жүктейді.
Жолдағы жауапкершілік жаяу адам тротуарға қадам басқан сәттен басталады. Сондықтан заң талаптарын білу — өзіңіздің және айналадағы адамдардың өмірін қатерге тікпеудің басты кепілі.
Жаяу жүргінші нені талап етуге құқылы?
Заңның 56-бабына сәйкес, жаяу жүргіншінің басты құқығы — өзінің қауіпсіз жүріп-тұруын талап ету. Бұл талап құзыретті мемлекеттік органдарға, сондай-ақ жолдардың, жаяу жүргінші өткелдері мен өзге де жол құрылыстарының иелеріне бағытталады.
Яғни, жол инфрақұрылымына жауапты тараптар жаяу адамның еш кедергісіз және аман-сау қатынауына қажетті барлық жағдайды жасауға міндетті.
Жүріп-тұру бағыты мен қоғамдық көлікті күту тәртібі
Қауіпсіз ортаны талап ету құқығымен бірге, жаяу жүргіншінің күнделікті сақтауы тиіс міндеттері бар:
- жүріп-тұру үшін тек тротуарларды, жол жиектерін, арнайы жаяу жүргінші жолдарын және жаяу жүруге лайықталған басқа да орындарды пайдалану;
- қоғамдық маршруттық көліктер мен таксиді тек арнайы аялдама пункттерінде, ал аялдама жоқ жерлерде тротуар мен жол жиегінде ғана күту.
Бұл ережелер аялдама маңындағы және жол бойындағы кездейсоқ соқтығысу қаупін азайтуға бағытталған.
Жолдың жүретін бөлігін кесіп өту ережелері
Көлік жүретін жолақты кесіп өту — аса сақтықты талап ететін жағдай. Заң бойынша жаяу жүргінші жолды арнайы өткелдер (жерүсті немесе жерасты) арқылы кесіп өтуі тиіс. Егер көрінетін аймақта өткел болмаса, жол қиылысындағы тротуар немесе жол жиегі сызығымен өтуге рұқсат етіледі.
Ал көрінетін жерде өткел де, қиылыс та кездеспесе, жүретін бөлікті оның шетіне тік бұрыш жасай отырып кесіп өту қажет. Өткелден тыс жерден өткен кезде жақындап қалған көліктерге кедергі келтірмеу және маңайды көруге кедергі жасайтын тоқтап тұрған көліктердің тасасынан қауіпсіздікке көз жеткізбей шықпау — қатаң міндет.
Сонымен қатар реттелмейтін өткелде болса да, жаяу жүргінші көлік жүретін бөлікке тек өзінің қауіпсіздігіне толық көз жеткізгеннен кейін ғана аяқ басуға тиіс.
Заңмен тікелей тыйым салынған әрекеттер
Қозғалыс қауіпсіздігін сақтау мақсатында жаяу жүргіншілерге бірқатар шектеулер қойылған:
- елді мекендерде бөлу жолағы бар жолдарды жаяу жүргінші өткелінен тыс жерлерден кесіп өту;
- жаяу жүргіншілерге немесе жолға арналған қоршаулар орнатылған аумақтардан өту;
- автомагистральдардың үстінде тұру.
Бұл шектеулерді елемеу жол қозғалысының ырғағын бұзып, адам өміріне тікелей қауіп төндіреді.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі