Қазақстан аумағында валюталық операцияларды жүзеге асыратын резиденттер мен бейрезиденттер мемлекеттік бақылау жүйесінің аясында әрекет етеді. Заңнама қаржылық мәмілелердің ашықтығын талап етумен қатар, нарық қатысушыларының заңды мүдделерін қорғауға мүмкіндік беретін нақты өкілеттіктерді де бекіткен.
Тексеру нәтижесімен танысу және шағымдану құқығы
Валюталық операцияларды жүргізетін субъектілер тек міндеттермен шектелмейді. Бақылау органдары тарапынан жүргізілген тексерулер барысында қатысушыларға мынадай негізгі құқықтар беріледі:
- Нәтижелермен танысу: валюталық бақылау органдары жүргізген кез келген тексерудің қорытынды құжаттарымен және анықталған жайттарымен тікелей танысу;
- Шешімге шағым жасау: валюталық бақылау органдары мен агенттерінің әрекеттеріне немесе шешімдеріне Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен шағым түсіру;
- Заңды мүмкіндіктерді пайдалану: қолданыстағы заңнама аясында көзделген өзге де азаматтық және қаржылық құқықтарды еркін жүзеге асыру.
Есепке алу және құжаттарды ұсыну талаптары
Мемлекеттік бақылаудың тиімділігі ең алдымен дер кезінде және толық ұсынылатын ақпаратқа негізделеді. Сондықтан нарық қатысушыларына валюталық заңнама талаптарын орындау мақсатында жүргізілетін операциялар бойынша есептілікті, қажетті ақпарат пен тиісті құжаттарды өткізу міндеті жүктеледі.
Бұл ретте ақпарат пен сұратылатын құжаттар валюталық бақылау органының жазбаша сауалында немесе Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің нормативтік құқықтық актілерінде бекітілген мерзімдерде ұсынылуы шарт. Сонымен бірге тұлғалар валюталық операциялардың есебін жүргізуге, заңнамада белгіленген мерзім ішінде есептілік құжаттарының сақталуын қамтамасыз етуге міндетті.
Бақылау барысындағы өзара іс-қимыл және үй-жайларға қолжетімділік
Тексеру және бақылау шаралары барысында ресми органдармен ашық әрі тікелей байланыс орнату — заң талабы. Резиденттер мен бейрезиденттер өздеріне қатысты шараларға кедергі келтірмеуге тиіс.
- тексерулер мен өзге де бақылау нысандары барысында, сондай-ақ олардың нәтижелері бойынша түсініктемелер беру;
- анықталған кемшіліктер мен бұзушылықтарды жою туралы уәкілетті органдардың талаптарын, атап айтқанда нұсқауларын, нұсқамалары мен хабарламаларын орындау;
- тексеру жүргізушілерге өз үй-жайларына кіруге, құжаттармен жұмыс істеуге және автоматтандырылған дерекқорға кедергісіз қол жеткізуге жағдай жасау.
Валюталық операциялар кезінде жауапкершіліктің туындамауы көбінесе есептіліктің дұрыс жүргізілуіне және сұрау салуларға белгіленген мерзімде жауап беруге байланысты. Сондықтан құжат айналымы мен сақталу мерзімін алдын ала қадағалап отыру маңызды.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі