Көлік құралын пайдалану салдарынан жәбірленушінің өміріне, денсаулығына немесе мүлкіне залал келсе, көлік иесінің азаматтық-құқықтық жауапкершілігі туындайды. Мұндай оқиға заң бойынша ресми түрде сақтандыру жағдайы деп танылады. Осы кезеңде келтірілген зиянның мөлшерін айқындау нақты белгіленген ережелер мен бекітілген мерзімдерге сәйкес атқарылуға тиіс.
Өмірге, денсаулыққа және мүлікке тиген зиянды бағалау негіздері
Жол-көлік оқиғасы кезінде адамның өмірі мен денсаулығы зардап шексе, келтірілген зиян мөлшері тиісті ұйымдар берген құжаттардың негізінде есептеледі.
Ал мүлікке келтірілген залалды сақтандырушының өзі немесе ол шарт негізінде тартқан бағалаушы анықтайды. Бұл ретте бағалау міндетті түрде уәкілетті органның нормативтік актісінде белгіленген талаптарға сай және лицензиялық мамандандырылған бағдарламалық қамтылым арқылы жүргізіледі.
Бүлінген мүлікті қарап-тексеру мерзімдері
Заң бүлінген көлік пен мүлікті тексерудің нақты кезеңдерін белгілейді:
- Зиян мөлшерін айқындау туралы өтініш берілген күннен бастап 3 жұмыс күні ішінде сақтандырушы мен өтініш беруші қарап-тексерудің күнін, уақытын және орнын келісуге міндетті;
- Бүлінген мүлікті қарап-тексеру өтініш түскен күннен бастап 5 жұмыс күні ішінде жүргізілуі шарт;
- Тексеру актісі ресімделген соң, сақтандырушы 5 жұмыс күнінен кешіктірмей зиянның нақты көлемін есептеп шығаруы керек.
Егер қарап-тексеру сақтанушының, сақтандырылушының немесе пайда алушының кінәсінен, сондай-ақ тараптардың еркінен тыс себептерге байланысты өтпей қалса, өтінішті қайта тапсыру қажет болады.
Сақтандырушы мерзімді кешіктірсе, не істеуге болады?
Сақтандыру компаниясы бүлінген мүлік қаралып, акт жасалғаннан кейінгі бес жұмыс күні ішінде залал сомасын шығармаса, жәбірленуші немесе сақтанушы тәуелсіз бағалаушы қызметіне жүгінуге құқылы. Осы әрекеттен кейін олар мүлікті қалпына келтіру немесе кәдеге жарату жұмыстарын бастай алады.
Мұндай жағдайда тәуелсіз маманды жалдауға жұмсалған барлық шығынды сақтандырушы негізгі сақтандыру төлеміне қарамастан өтейді. Бағалаушы уәкілетті органның нормативтік актісіне сәйкес есептеген нәтижені сақтандырушы төлем жасау үшін міндетті түрде қабылдайды.
Төлемге қойылатын талаптар және жауапкершілік
Сақтандыру төлемі заңда белгіленген тәртіппен айқындалған залал мөлшерінде толық көлемде беріледі. Сақтандырушы залал көлемін есептеуге кеткен өзінің меншікті шығыстарын жәбірленушіге тиесілі сомадан ұстап қалуға құқылы емес.
Сонымен бірге сақтандыру жағдайын қасақана қолдан жасау немесе төлемді заңсыз алу мақсатында алаяқтыққа бару Қазақстан Республикасының заңдары бойынша тиісті жауаптылыққа әкеп соғады.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі