Көлікке отырған әрбір адам жол қозғалысының толыққанды қатысушысына айналады. Қазақстан Республикасының «Жол жүрісі туралы» заңының 55-бабына сәйкес, жолаушы тек қызмет тұтынушысы ғана емес, қауіпсіздік ережелерін қатаң сақтауға жауапты тарап саналады.
Жолаушының заңмен қорғалған негізгі құқықтары
Заң жолаушыға жолға шыққан сәттен бастап бірнеше маңызды кепілдік береді. Ең алдымен, ол көлік құралы жүрісінің жағдайлары мен тәртібі туралы анық ақпаратты уақтылы алуға құқылы. Бұл көліктің бағыты, жүру ережелері мен жағдайлары туралы мәліметті алдын ала білуге мүмкіндік береді.
Сонымен қатар заңнама келесі негізгі құқықтарды бекітеді:
- көлік құралымен қауіпсіз жол жүру және жеке багажды алып жүру;
- Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген жағдайларда денсаулыққа немесе мүлікке келтірілген залалды өтеттіру.
Жолда сақталуы міндетті қауіпсіздік ережелері
Қауіпсіз сапар жолаушының өз жауапкершілігінен басталады. Егер көлік құралы қауіпсіздік белдіктерімен жабдықталған болса, жолаушы оны міндетті түрде тағуы тиіс. Ал мотоциклмен немесе мопедпен жүру кезінде арнайы мотошлем киіп, оны түймелеп алу – бұлжымас талап.
Көлікке отыру және одан түсу тәртібі де нақты белгіленген. Жолаушы көлік толық тоқтағаннан кейін ғана, тротуар немесе жол жиегі жағынан отырып-түсуге міндетті. Егер тротуар немесе жол жиегі жағынан әрекет ету мүмкін болмаса, басқа қатысушыларға кедергі келтірмейтін және толық қауіпсіз жағдайда ғана жолдың жүру бөлігі жағынан түсуге немесе отыруға рұқсат етіледі.
Жолаушыға қандай әрекеттерге тыйым салынады?
Жол үстіндегі кез келген бейқамдық жүргізушінің назарын бөліп, қайғылы оқиғаға әкелуі мүмкін. Осыған байланысты заң жолаушының бірқатар әрекетіне тікелей тыйым салады:
- көлік құралының қозғалысы кезінде жүргізушіні басқарудан алаңдату;
- көлік жүріп келе жатқанда оның есіктерін ашу, сондай-ақ терезесінен немесе люгінен басын шығару;
- борт платформасы бар жүк автомобилімен жол жүрген кезде түрегеліп тұру, бортқа немесе борттан биік тұрған жүктің үстіне отыру;
- мотоцикл немесе мопед жүріп келе жатқанда аяқ тіреуіштерге немесе орындыққа түрегеп тұру.
Бұл ережелерді орындау жүргізушіге алаңсыз көлік басқаруға мүмкіндік беріп, жолдағы төтенше жағдайлардың алдын алады.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі