Жер учаскесін немесе оны пайдалану құқығын қаржы ұйымына кепілге өткізу кезінде заң қатаң талаптар жүктейді. Кез келген жер телімі немесе жалдау құқығы міндеттемені қамтамасыз етуге жарай бермейді. Жер кодексінің 77-бабы кепіл шартының заңды күшін сақтау үшін тараптар сақтауға тиіс нақты тыйымдар мен ережелерді белгілейді.
Мәміле жасауға тыйым салынған жағдайлар мен дербестік шарты
Ең алдымен, егер заң нормалары бойынша жер учаскесіне немесе жер пайдалану құқығына мәміле жасауға тікелей шектеу қойылса, мұндай мүлікті кепіл ретінде пайдалануға жол берілмейді. Мұндай талап Жер кодексінің 33-бабының 2-тармағы мен 36-бабында көрсетілген жағдайларға байланысты қолданылады.
Сонымен қатар телімнің дербестігі шешуші рөл атқарады. Егер жер учаскесінің қандай да бір бөлігі өзінің нысаналы мақсатына сәйкес жеке телім ретінде дербес пайдалануға келмесе, осы бөлікті немесе оған қатысты жер пайдалану құқығын жеке-дара кепілге қоюға заңмен тыйым салынған.
Ғимарат пен жер телімінің ажырамас бірлігі
Жер қатынастарында жылжымайтын мүлік пен оның астындағы жердің біртұтастығы қағидасы қатаң сақталады. Бұл ретте кепілге қоюдың келесі шарттары міндетті:
- Бөлінетін жер телімі немесе оның бір бөлігі кепілге берілген кезде, онда орналасқан үй, құрылыс немесе ғимарат бір мезгілде кепілге бірге өткізілуі тиіс;
- Бөлінбейтін жер телімінде тұрған ғимаратты да жер телімінсіз немесе жер пайдалану құқығынсыз кепілге бөлек қоюға рұқсат етілмейді;
- Ғимараттың өзін кепілге рәсімдеген жағдайда, оны пайдалану үшін қажетті бөлінетін жердің тиісті бөлігі немесе бүкіл бөлінбейтін жер учаскесі (немесе оған жер пайдалану құқығы) міндетті түрде қоса кепілдендіріледі.
Жер учаскесінің бір бөлігіне кепіл ауыртпалығын белгілегенде Жер кодексінің 51-бабының 3-тармағында белгіленген ережелер мүлтіксіз орындалуы қажет.
Жалға алу мерзімі: кепілге қою ережелері
Жерді жалға алып, уақытша пайдаланып отырған азаматтар мен заңды тұлғалар үшін жер пайдалану құқығының мерзімі маңызды. Заң бойынша жерді жалдау нысанындағы ұзақ мерзімді уақытша жер пайдалану құқығын кепілге салуға рұқсат беріледі, бірақ бұл мүмкіндік тек жалдау шартының қолданылу мерзімімен шектеледі.
Қысқа мерзімді уақытша өтеулі және кез келген уақытша өтеусіз жер пайдалану құқығын кепілге беруге тыйым салынған. Бұл талаптан тек бір ғана ерекшелік қарастырылған: үлестік тұрғын үй құрылысы туралы заңнама аясында кепілдік алу үшін уәкілетті компаниялар қысқа мерзімді жалдау құқығын Тұрғын үй құрылысының бірыңғай операторына кепілге бере алады.
Кепіл шартын жасаспас бұрын жер телімінің бөліну-бөлінбеуін, ондағы құрылыстардың құқықтық байланысын және жер пайдалану мерзімін нақты анықтап алу қажет. Аталған нормаларды елемеу кепіл шартының заңсыз деп танылуына әкеп соғады.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі