Кәсіпкерлік қызмет тығырыққа тіреліп, борышкерді оңалту немесе банкроттыққа ұшырату процесі жүріп жатқанда, кейбір басшылар мен құрылтайшылар активтерді заңсыз жолмен сақтап қалуға тырысады. Мұндай қадам көбінесе кредиторлардың мүддесіне нұқсан келтіріп қана қоймай, тікелей қылмыстық жауапкершілікке әкеп соғады. Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінің 237-бабы осы кезеңде жасалатын құқыққа қайшы әрекеттердің шекарасын нақты айқындайды.
Мүлікті және құжаттаманы жасыру немесе жою
Оңалту және банкроттық кезінде мүлікті, оның көлемін, тұрған жерін немесе мүліктік міндеттемелер туралы мәліметтерді жасыру заң бұзушылық болып табылады. Сондай-ақ активтерді өзге біреудің иелігіне өткізіп жіберу, заңсыз иеліктен шығару немесе көзін жою әрекеттері де осы санатқа енеді.
Бұған қоса, бизнестің шынайы жағдайын бүркемелеу мақсатында бухгалтерлік, есептік немесе экономикалық қызметті көрсететін басқа да құжаттарды жасыруға, бұрмалауға я болмаса жоюға тыйым салынады. Егер аталған әрекеттердің салдарынан ірі залал келтірілсе, бұл іс қылмыстық құқық бұзушылық ретінде сараланады.
Жекелеген кредиторларға заңсыз басымдық беру
Рәсім барысында барлық кредитордың талабы заңда белгіленген кезек пен тәртіп бойынша қаралуы тиіс. Басқа несие берушілердің мүддесіне көрінеу залал келтіре отырып, тек таңдаулы кредиторлардың мүліктік талаптарын заңсыз қанағаттандыруға жол берілмейді.
Мұндай әрекеттен өзге кредиторларға ірі залал келсе, ол Қылмыстық кодекстің 237-бабының 2-бөлігі бойынша жауапкершілікке негіз болады. Бұл норма банкроттық рәсімінің әділ және ашық жүруін қамтамасыз етуге бағытталған.
Жауапкершілікке тартылатын субъектілер мен жаза
Заң бойынша бұл әрекеттер үшін жауап беретін тұлғалар тобы нақты белгіленген:
- дара кәсіпкерлер;
- ұйымның құрылтайшылары (қатысушылары);
- коммерциялық немесе өзге ұйымдарда басқару функцияларын орындайтын тұлғалар мен лауазымды адамдар;
- уақытша, банкроттықты немесе оңалтуды басқарушылар.
Аталған әрекеттер үшін белгілі бір лауазымды атқару немесе белгілі бір қызметпен айналысу құқығынан үш жылға дейінгі мерзімге айыру жазасы қоса беріледі. Сонымен қатар екі мың айлық есептік көрсеткішке дейінгі мөлшерде айыппұл салу, сол мөлшерде түзеу жұмыстары, алты жүз сағатқа дейінгі қоғамдық жұмыстар, не екі жылға дейінгі мерзімге бас бостандығын шектеу немесе сол мерзімге бас бостандығынан айыру жазасы қолданылуы мүмкін.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі