Жол-көлік оқиғасында бір емес, бірнеше автокөлік соқтығысып, бір адамның денсаулығына немесе мүлкіне зиян тиген жағдайда өтемақы өндіру мәселесі күрделене түседі. Қазақстанның қолданыстағы заңнамасына сәйкес, бірнеше жүргізушінің әрекетінен зардап шеккен адам шығынды бір жерден ғана емес, кінәлі тараптардың әрқайсысының сақтандырушысынан талап етуге толық құқылы.
«Көлік құралдары иелерінің азаматтық-құқықтық жауапкершілігін міндетті сақтандыру туралы» заңның 27-бабы осындай күрделі жағдайларда жәбірленушінің құқығын қорғау мен сақтандыру компанияларының міндеттерін нақты реттейді.
Әр сақтандырушыдан жеке төлем алу құқығы
Апатқа кінәлі жүргізушілердің барлығында міндетті сақтандыру шарты болса, пайда алушы (зардап шеккен тұлға) сақтандыру төлемін олардың әрқайсысынан жеке-жеке алуға құқылы. Бұл — зардап шегушінің шығыны тек бір сақтандыру полисімен шектелмей, апатқа қатысы бар барлық жауапты тараптар арасында қарастырылады деген сөз.
Мұндай тәсіл бірнеше тараптың салдарынан туындаған ірі көлемдегі материалдық немесе өзге де зиянды әділ әрі толық көлемде өтеуге мүмкіндік береді.
Жауапкершілік көлемі қалай есептеледі?
Әрбір сақтандыру ұйымы төлемді заңда белгіленген өз жауапкершілігі шегінде және тікелей өз клиентінің (сақтанушының) жауапкершілігіне тең келетін үлес мөлшерінде жүзеге асырады. Бұл ретте заң мынадай екі негізгі шектеуді белгілейді:
- Барлық сақтандырушылар жасаған жиынтық төлем жәбірленушіге келтірілген нақты зиян көлемінен аспауы тиіс. Яғни, төлем шығынның орнын толтыруға бағытталады, одан асып түсіп табыс табу көзіне айнала алмайды.
- Әр сақтандырушының төлейтін үлесі ол үшін заңмен көзделген жауапкершіліктің шекті көлемінен аспауға тиіс.
Тараптар нені ескеруі керек?
Бірнеше тұлға зиян келтіргендегі сақтандыру төлемі рәсімінде ең бастысы — әр жүргізушінің жауапкершілік деңгейін дұрыс анықтау. Сақтандыру компаниялары сақтанушысының кінә дәрежесіне сай үлесті ғана өтейтіндіктен, оқиғаның мән-жайы мен шығын сомасын нақты бекіту маңызды рөл атқарады.
Зардап шеккен тұлға өзіне келтірілген нақты шығынды құжаттаған соң, жауапты сақтанушылардың тиісті сақтандыру ұйымдарына жеке-жеке жүгіну арқылы заң аясында тиесілі өтемақысын талап етуі қажет.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі