Қазақстанның қаржы жүйесінде резиденттер мен бейрезиденттердің банктік шот ашуы және қаражат қозғалысын жүзеге асыруы арнайы валюталық заңнамамен реттеледі. Мұндағы басты қағида — ішкі нарықтағы шоттардың қолжетімділігі және капитал айналымының ашықтығын қамтамасыз ету.
Қазақстандағы банктерден шот ашу еркіндігі
«Валюталық реттеу және валюталық бақылау туралы» заңның 8-бабына сәйкес, резиденттерге де, бейрезиденттерге де ел ішінде шот ашуға қатысты бірыңғай және ашық талап қойылған. Олар Қазақстан Республикасы аумағындағы уәкілетті банктерден ұлттық валютада (теңге) және кез келген шетел валютасында ешқандай шектеусіз банктік шоттар аша алады.
Бұл норма ішкі экономикалық айналымды жеңілдетіп, шетелдік азаматтар мен компаниялардың отандық банк жүйесінде қаржылық операцияларды кедергісіз жүргізуіне негіз қалайды.
Шетелдік қаржы ұйымдарындағы шоттар қалай реттеледі?
Қазақстан резиденттері тек ел ішіндегі банктермен ғана шектелмейді. Оларға шетелдік банктер мен халықаралық қаржы ұйымдарында да шот ашуға құқық берілген.
Дегенмен, бұл мүмкіндік толық еркіндік дегенді білдірмейді. Резиденттер сыртқы қаржы институттарынан шот ашқан кезде аталған Заңда көзделген нақты жағдайларды және осы Заңның 16-бабының ережелерін міндетті түрде ескеруге тиіс.
Бейрезиденттерге қаражат аудару бойынша берілген құқықтар
Шетелдік жеке тұлғалар мен компаниялар үшін Қазақстан заңнамасы ақша қозғалысына қатысты арнайы кепілдіктер береді. Атап айтқанда, бейрезиденттер мынадай аударымдарды еркін орындауға құқылы:
- Қазақстан Республикасының шегінен тыс жердегі өз шоттарынан еліміздің уәкілетті банктеріндегі өз шоттарына ұлттық немесе шетел валютасын аудару;
- Қазақстандағы уәкілетті банктердегі өз шоттарынан шетелде орналасқан өз шоттарына қаражатты кері жөнелту.
Мұндай трансшекаралық аударымдар бейрезиденттердің өз ақшасын ел іші мен сыртында заң аясында кедергісіз басқаруына мүмкіндік береді.
Қолданысқа енгізілетін өзгерістер
Валюталық заңнаманың нормалары уақыт талабына сай жаңартылып отырады. 8-бапқа Қазақстан Республикасының 2026 жылғы 16 қаңтардағы № 259-VIII Заңымен түзету енгізілген. Аталған заңнамалық өзгеріс ол алғашқы ресми жарияланған күннен кейін күнтізбелік алпыс күн өткен соң ресми түрде қолданысқа енеді.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі