Жер қойнауын пайдаланушылар мемлекет алдындағы салықтық міндеттемесін кей жағдайда ақшалай қаражатпен емес, тікелей өндірілген көмірсутек шикізатын беру арқылы орындайды. Мұндай жағдайда корпоративтік табыс салығын (КТС) есептеу үшін жылдық жиынтық кіріс пен шегерімдер мөлшерін анықтаудың өзіндік заңдық тәртібі қолданылады.
Салық кодексінің 299-бабына сәйкес, бұл есептеулер пайдалы қазбаларды мемлекет атынан алушы тарапқа нақты өткізген (берген) күні жүргізіледі. Осы өткізу күні жер қойнауын пайдаланушының салық салынатын базасын нақтылайтын негізгі меже болып саналады.
Жылдық жиынтық кірісті қалыптастыру
Мемлекетке берілген көмірсутектер салық төлеуші үшін кәдімгі өткізу операциясы ретінде көрініс табады. Сондықтан заттай нысанда өтелген салықтық міндеттеменің жалпы сомасы кәсіпорынның сол салықтық кезеңдегі жылдық жиынтық кірісіне қосылуға жатады.
Бұл ереже компанияның өз өнімі арқылы мемлекеттік міндеттемелерін жабуын экономикалық пайда табумен тең дәрежеде кіріс деп тану қағидатына негізделген.
Шегерімге жатқызылатын шығыстар
Заңнама салықтық міндеттемені заттай орындаған жер қойнауын пайдаланушының шығындарын шегерімге жатқызуда екі дербес тетікті көздейді:
- салықтарды төлеу есебіне заттай нысанда берілген пайдалы қазбалардың өзіндік құны толық көлемде шегерімге алынады;
- салықтарды төлеу бойынша заттай нысанда орындалған салықтық міндеттеменің сомасы Салық кодексінің 272-бабында айқындалған тәртіп пен талаптарға сай шегерімге жатқызылады.
Практикалық маңызы мен ескеретін тұстар
Көмірсутектерді беру кезінде салықтық міндеттемені заттай өтеу кәсіпорыннан қатаң құжаттамалық дәлдікті талап етеді. Өнімді мемлекет атынан алушыға беру күнін нақты тіркеу қажет, өйткені кіріс пен өзіндік құнды есептен шығару дәл сол күннің шеңберінде айқындалады.
Бухгалтерлік және салықтық есепте бұл норма кіріс пен шегерімнің теңгерімін қамтамасыз етеді: бір жағынан, өтелген міндеттеме сомасы кіріске енгізілсе, екінші жағынан, өнімнің өзіндік құны мен тиісті сомалар заңда көрсетілген тәртіппен шегерімге қойылып, салық салынатын табысқа әділ түзету енгізіледі.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі