Қазақстанда кәсіпкерлер мен инвесторлар заңда тікелей тыйым салынбаған кез келген салада жобаларын еркін бастауға құқылы. Мемлекет экономиканы дамыту үшін нарық субъектілеріне кең өріс ұсынғанымен, инвестициялық қызмет объектілері нақты құқықтық шеңберде реттеледі.
Кәсіпкерлік кодексінің 275-бабына сәйкес, инвесторлар заңнамада өзгеше көзделмеген жағдайларда кәсіпкерлік қызметтің кез келген объектісіне немесе түріне инвестиция салуға мүмкіндік алады. Бұл ереже бизнес саласын таңдаудағы негізгі еркіндік қағидатын бекітеді.
Инвестор құқықтары мен міндеттерінің негізі
Инвестиция салынатын сала немесе объект анықталған соң, инвестордың өкілеттіктері мен жауапкершілігі құқықтық құжаттар арқылы бекітіледі. Кәсіпкердің құқықтары мен міндеттері бірнеше негізгі деңгейде айқындалады:
- Кәсіпкерлік кодексінің тиісті нормалары арқылы;
- Қазақстан Республикасының өзге де арнайы заңдарымен;
- Тараптар арасында жасалатын тиісті шарттармен немесе инвестициялық келісімдермен.
Демек, инвестициялық жобаны бастау барысында тек жалпы кодекс талаптарымен шектелмей, нақты салалық заңдарды және серіктестермен жасалатын шарттардың талаптарын толық ескеру қажет. Әрбір шарт тараптардың міндеттемелерін бекітетін басты құқықтық құрал болып табылады.
Ұлттық қауіпсіздік және инвестициялық қызметті шектеу
Инвестиция тарту мен кәсіпкерлік еркіндік абсолютті емес. Мемлекет ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету қажеттілігін негізге ала отырып, заң жүзінде белгілі бір шектеулер қоя алады.
Заңдарда инвестициялық қызмет жүргізуге тікелей тыйым салынатын немесе оған айрықша шектеу қойылатын қызмет түрлері мен нақты аумақтар айқындалуы мүмкін. Мұндай ережелер мемлекеттің қауіпсіздігіне, стратегиялық маңызы бар салаларға немесе белгілі бір шекаралық өңірлерге қатысты арнайы тәртіпті белгілеу қажет болғанда қолданылады.
Тәуекелдерді бағалау және практикалық әрекеттер
Кез келген инвестор өз капиталын салмас бұрын таңдалған объектінің құқықтық мәртебесін мұқият тексеруі тиіс. Бұл ретте келесі қадамдар маңызды:
- Жоба жүзеге асатын қызмет түрі бойынша заңнамалық тыйымдар мен шектеулердің бар-жоғын анықтау;
- Нысан орналасқан аумақтың инвестициялық қызметке арналған арнайы режимі немесе шектеулері бар-жоғын тексеру;
- Инвестициялық шарттарды дайындау барысында өз құқықтары мен міндеттерін тиісті заңдар нормаларына сәйкестендіру.
Бұл қадамдар заңсыз инвестициялау қаупін жойып, капиталдың қауіпсіздігін және жобаның заңды түрде тұрақты жұмыс істеуін қамтамасыз етеді.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі