Көлік иелерінің азаматтық-құқықтық жауапкершілігін міндетті сақтандыру полисі кез келген оқыс оқиға кезінде шығынды сөзсіз өтейді дегенді білдірмейді. Заң бойынша сақтандыру компаниясының өтемақы төлеуден толық немесе ішінара бас тартуына, тіпті міндеттемеден біржола босатылуына нақты заңды шектеулер бекітілген.
Пайда алушының қасақана әрекеттері мен құқық бұзушылықтары
Егер сақтандыру оқиғасы пайда алушының қасақана әрекетінен туындаса, компания өтемақы төлеуден бас тартуға құқылы. Мұндай қадамға оқиғаның басталуына немесе оған септігін тигізуге бағытталған пиғылдар жатады. Тек қажетті қорғану және аса қажеттілік жағдайында жасалған іс-әрекеттер ғана ерекшелік ретінде ескеріледі.
Сонымен қатар, апат немесе оқиға пайда алушының қасақана қылмыстық немесе әкімшілік құқық бұзушылық деп танылған әрекеттерімен себепті байланыста болса, сақтандырушы төлем жасаудан босатылады.
Төлем жасалмауы мүмкін өзге де мән-жайлар
Заң сақтандырушының төлемнен бас тартуына негіз бола алатын бірнеше нақты жағдайды бекіткен:
- пайда алушы шығын өтемін кінәлі тұлғадан толық көлемде алып қойса;
- көлік құралы ресми жарыстарда, сынақтарда немесе жүргізуді үйретуге арнайы бейімделген орындарда оқыту кезінде пайдаланылса;
- зиян көлікке жүк тиеу немесе түсіру кезінде келтірілсе;
- жәбірленушінің ақшасына, бағалы қағаздарына, алтын-күміс бұйымдарына, зергерлік заттарына, өнер туындыларына немесе басқа да асыл құндылықтарына зақым келсе;
- жәбірленуші міндетті сақтандыру заңында белгіленген тиісті талаптарды бұзса;
- сақтандыру жағдайын жеңілдетілген тәртіппен (еурохаттама) реттеу құжаттары мен мәліметтері заң талаптарына сай келмесе.
Сондай-ақ сақтандыру полисінде көрсетілген көлік құралының өзіне келген зақым үшін өтемақы төленбейді. Өйткені бұл сақтандыру түрі жүргізушінің өз көлігін емес, оның өзгелер алдындағы азаматтық жауапкершілігін қорғайды.
Форс-мажор және төтенше сипаттағы жағдайлар
Сақтандыру компаниясы ядролық жарылыс, радиация немесе радиоактивті улану салдарынан болған залалды өтемейді. Соғыс қимылдары, азамат соғысы, жаппай тәртіпсіздіктер, ереуілдер мен түрлі сипаттағы халық толқулары кезінде орын алған апаттар да төлемнен толық босатылатын негіздерге жатады.
Бас тарту шешімін беру мерзімі мен тұтынушы құқығы
Төлемнен бас тартуға негіз болған жағдайда, сақтандырушы заңда көзделген өтініш пен тиісті құжаттар топтамасын алған күннен бастап жеті жұмыс күні ішінде өтініш берушіге жазбаша жауап қайтаруға міндетті. Құжатта бас тартудың уәжді негіздемесі нақты жазылуы шарт.
Компания шешіммен бірге дауды сотқа дейін реттеу үшін сақтандыру омбудсманына жүгіну құқығы туралы ресми хабарламаны қоса жібереді. Заңда тікелей көрсетілмеген қандай да бір өзге себеппен сақтандыру төлемінен бас тартуға тыйым салынады.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі