Кәсіпкерлік қызметті бастағанда немесе жүргізіп жатқанда салық жүктемесін дұрыс айқындау маңызды. Қазақстан Республикасының Салық кодексіне сәйкес, жеке кәсіпкерлер мен заңды тұлғалар белгіленген шарттарға сай келсе, жеңілдетілген шарттармен салық төлеуге мүмкіндік беретін арнаулы салық режимін таңдай алады немесе одан бас тарта алады.
Егер бизнес өз еркімен салық салу тәртібін бекітпесе немесе арнаулы режим талаптарын бұзса, заң бойынша автоматты түрде жалпыға бірдей белгіленген режимге ауыстырылады. Сондықтан хабарлама беру мерзімдері мен өтпелі кезеңдерді қатаң қадағалау қажет.
Арнаулы салық режимін таңдау тәртібі
Арнаулы салық режимін таңдау салық төлеушінің мәртебесіне және тіркелу кезеңіне байланысты жүзеге асырылады:
- Жеке кәсіпкерлер: қызметін тіркеу кезінде дара кәсіпкер ретінде қызметін бастағаны туралы хабарламада таңдаған режимін тікелей көрсетеді;
- Жаңадан құрылған заңды тұлғалар: мемлекеттік тіркелген күннен бастап бес жұмыс күнінен кешіктірмей қолданылатын салық салу режимі туралы хабарлама ұсынады. Осы мерзімде хабарлама берілмесе, компания жалпыға бірдей салық салу тәртібін таңдады деп есептеледі;
- Қолданыстағы бизнес: жұмыс істеп тұрған кәсіпкерлер мен ұйымдар тиісті режимге ауысу үшін дербес хабарлама жолдайды;
- Өзін-өзі жұмыспен қамтығандар: арнаулы мобильді қосымша арқылы алғашқы чек қалыптастырылған айда немесе байланыс желісі жоқ елді мекендерде төлем құжаттарында көрсетілген кезеңде режимді таңдаған болып саналады.
Хабарламаны салық төлеушінің тұрған жеріндегі салық органына қағаз түрінде немесе «электрондық үкімет» веб-порталы және арнаулы мобильді қосымша арқылы электронды түрде беруге болады.
Режимдер арасында ауысу қағидалары мен шектеулер
Жалпы режимдегі заңды тұлғалар — оңайлатылған декларация режиміне, ал жеке кәсіпкерлер оңайлатылған декларацияға немесе шаруа және фермер қожалықтары режиміне ауысуға құқылы. Сондай-ақ осы екі жеңілдетілген режим бір-бірімен өзара ауыса алады.
Шаруа немесе фермер қожалығы бұл режимнен тыс қызметтен кіріс алса, оған оңайлатылған декларацияны немесе жалпы тәртіпті қатар қолдануға міндетті. Бұл ретте шаруа қожалығы режиміне қатысты түсімдер оңайлатылған декларацияның шекті кірісіне қосылмайды. Шаруа немесе фермер қожалықтарына арналған режим жыл ішінде тек белгіленген шарттарға сәйкес келмей қалғанда ғана өзгереді.
Егер салық төлеуші оңайлатылған декларациядан жалпыға бірдей режимге көшсе, жеңілдетілген тәртіпке бірден қайта орала алмайды. Ол үшін екі шарт толық орындалуы тиіс: жалпы режимде кемінде бір толық күнтізбелік жыл жұмыс істеуі және сол соңғы жылдағы жиынтық кірісі жеңілдетілген режимнің шекті мөлшерінен аспауы қажет.
Режимді тоқтату және мәжбүрлі түрде жалпы тәртіпке өту
Арнаулы салық режимін тоқтату немесе басқа режимге көшу күні жаңа хабарлама ұсынылған күннің алдындағы күн ретінде белгіленеді. Алайда режим талаптарына сәйкес келмейтін мән-жайлар туындаса, рәсімдер мен мерзімдер өзгереді.
Егер бизнес арнаулы режимді қолдануға құқық бермейтін шектен асып кетсе, осы жағдай орын алған күннен бастап бес жұмыс күні ішінде салық органына хабарлама тапсыруы тиіс. Кірісі бекітілген шектен асатын мәміле жасалса, кәсіпкер одан табыс алғанға дейін хабарлауға міндетті.
Бұл міндет орындалмаса және камералдық бақылау кезінде заң бұзушылық анықталса, салық органы алшақтықтар туралы хабарлама жібереді. Кәсіпкер өзге режимге өз еркімен өтпесе, салық органы оны сәйкессіздік басталған күннен тартып жалпыға бірдей белгіленген салық салу тәртібіне күштеп ауыстырады.
Бизнес нені есте сақтауы қажет?
Өзін-өзі жұмыспен қамтыған азаматтар міндетті салықтар мен төлемдер есептелген күнтізбелік ай ішінде ешқандай кіріс алмаса, оларды салық органы есептен шығаратынын ескеруі керек.
Оңайлатылған декларацияны қолданудың басталған немесе аяқталған мерзімдері туралы мәліметтер құзыретті мемлекеттік органның интернет-ресурсында кемінде үш жұмыс күні бұрын жарияланады. Салық тәртібін дер кезінде бақылау күтпеген тексерулер мен салықтық қайта есептеулерден сақтайды.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі