Қазақстанда көлік құралын сатып алғаннан кейін немесе оның құрылымына өзгеріс енгізгенде тіркеу рәсімінен өткізу міндетті. Алайда «Жол жүрісі туралы» Заңның 67-бабына сәйкес, автокөлікті бастапқы есепке қоюға немесе оның тіркеу деректерін өзгертуге нақты жағдайларда заңды түрде тыйым салынады. Бұл шектеулер көліктің техникалық талаптарға сай келмеуіне, құжаттарындағы шикілікке немесе криминалдық күдіктерге тікелей байланысты.
Бастапқы тіркеуден кімдер өте алмайды?
Ел аумағында бұрын-соңды есепте тұрмаған көлік құралдарын бастапқы тіркеуге қою кезінде заң бірқатар шектеулерді бекітеді. Егер көлік осы өлшемдердің біріне сәйкес келсе, оны мемлекеттік есепке қою мүмкін емес:
- Оң жақ рөлді көліктер: басқару органдары оң жақта орналасқан, жолдармен жүруге және адамдарды немесе жүктерді тасымалдауға арналған автокөліктер;
- Шетелде есептен шығарылмаған көліктер: соңғы тіркеу жүзеге асырылған мемлекетте ресми түрде есептен шығарылмаған кез келген көлік құралы;
- М1 санатындағы шанақты ауыстыру: М1 санатындағы (жеңіл автокөліктер) көлік құралының шанағын ауыстыруға байланысты жағдайлар;
- Ескі автобустар: зауыттан шығарылғанына 10 жылдан асқан автобустарды бастапқы тіркеуге қоюға тыйым салынған.
Дегенмен заңда маңызды бір ерекшелік бар: оң жақ рөлді көліктерге және 10 жылдан асқан автобустарға қатысты бұл шектеу Еуразиялық экономикалық одаққа мүше мемлекеттерде айналымға шығарылған әрі Қазақстанға 2022 жылғы 1 қыркүйекке дейін әкелінген көліктерге таралмайды. Ондай көліктерді бастапқы тіркеу тәртібі мен шарттарын ҚР Үкіметі айқындайды.
Тіркеуге және құжат өзгертуге тыйым салатын себептер
Көлікті бастапқы тіркеуге де, оның бар тіркеу деректерін өзгертуге де кедергі болатын ортақ негіздер бекітілген. Бұл талаптар қауіпсіздік пен меншік құқығының тазалығын қамтамасыз етуге бағытталған:
- Сәйкестік сертификатының болмауы: жаңа көлік құралдары үшін Қазақстанның мемлекеттік техникалық реттеу жүйесі таныған тиісті сәйкестік сертификаттары ұсынылмаса;
- Тіркеу құжаттарының жоқтығы немесе жалғандығы: тиісті тіркеу құжаттары мүлдем болмаған немесе қолдан жасалған (жасанды) құжаттар ұсынылған жағдайда;
- Нөмірлік агрегаттардың өзгеруі: зауыт басып берген нөмірлік агрегаттардың таңбасын қолдан жасау, жасыру, өзгерту не жою салдарынан көлікті сәйкестендіру мүмкін болмаса;
- Таңбаланған бөлшектің ауыстырылуы: көлік құралының таңбаланған сәйкестендіру белгісі бар конструкциясының құрамдас бөлігі ауыстырылған болса;
- Іздестіруде болуы: көлік құралы ресми іздеуде жүрсе;
- М1 санатындағы шанақтың ауыстырылуы: жеңіл көліктің шанағы ауыстырылған жағдайда да тіркеу деректерін қайта рәсімдеуге жол берілмейді.
Көлік иесі үшін практикалық қауіптер
Көлік сатып алу барысында агрегат нөмірлерінің зауыттық қалпына және бұрынғы тіркелген еліндегі есептен шығарылуына баса мән беру қажет. Егер көлік құралының VIN-коды немесе шанақтағы сәйкестендіру белгілері өшірілген, бүлінген немесе заңсыз ауыстырылған болса, тіркеу деректерін өзгерту мүмкін болмайды. Бұл автокөлікті ресми пайдалану және оған иелік ету құқығынан толық айырады.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі